السيد موسى الشبيري الزنجاني

4653

كتاب النكاح ( فارسى )

به هر حال از تعبير « أو » در كلام شهيد در لمعه استفاده مىشود كه بين اين دو عنوان تلازم ثبوتى نيست . و أحدهما كافى است . حالا بايد ديد كه آيا اين دو عنوان از يكديگر انفكاك خارجى دارند يا نه ؟ من احتمال مىدهم كه شهيد اول نيز با ساير فقهاء موافق است و قائل به جمع به نحو « واو » است و امّا عبارت لمعه احتمال دارد در آن تصحيف رخ داده و « واو » به « أو » تصحيف شده باشد حال يا سهو القلم از خود شهيد شده يا آنكه اين سهو از نسّاخ صادر شده است . و اين احتمال بعيد نيست زيرا اين گونه تصحيفات در كتب و روايات زياد واقع مىشود ، فقهاى ديگر نيز اين گونه جمع نكرده‌اند لذا احتمال تصحيف در عبارت لمعه هست . ادّعاى عدم تلازم و توجيه عطف با واو بر اساس آن صاحب جواهر اين دو عنوان را متلازم نمىداند و مىفرمايد : ابتداء انبات لحم مىشود و گوشت مىرويد [ حال يا طولًا يا عرضاً اين إنبات حاصل مىشود ] سپس استخوان محكم مىشود يعنى استخوان ديرتر اين غذا را جذب مىكند بنابراين سؤالى پيش مىآيد كه چرا در روايات هر دو عنوان ذكر شده است با آنكه با وجود عنوان اشتداد عظم از عنوان انبات لحم بىنياز هستيم زيرا اگر اشتداد عظم شده باشد حتماً قبل از آن انبات لحم شده است لا بالعكس . توضيح اينكه ، اگر دو عنوان متلازم باشند ذكر واو از باب عطف تفسير مانعى ندارد و اگر متلازم نباشند يعنى از هيچ طرف ملازمه‌اى نباشد در اين صورت هم ذكر هر دو صحيح و طبيعى است . اما اگر از يك طرف استلزام باشد و از طرف ديگر استلزام نباشد عطف با واو چه وجهى دارد ؟ زيرا با ذكر عنوان متأخر [ عنوان اشتداد ] از عنوان ديگر [ انبات لحم ] كه لازمهء آن است بىنياز هستيم .