مميز احتراز مىكنند ، ولى براى احتراز از طفل مميز ، از كلمه « بلوغ استفاده مىكنند ، عبارت « و ان يكون بالغاً كامل العقل » در عبارات فقهاء در ابواب مختلف فراوان به كار رفته است « 1 » ، در عبارت غنيه كه در اينجا تنها كمال عقل را شرط كرده ، شايد مؤيد آن باشد كه ايشان بلوغ را شرط نمىداند و در بيع صبى مميز اشكال نمىكند . ان قلت : از تمسّك به حديث رفع قلم معلوم مىگردد كه با قيد « كامل العقل » ، هم صبى و هم نائم و هم مجنون از دايره صحت معاملات خارج مىسازد . قلت : اولًا : ابن زهره خبر واحد را حجت نمىداند و ثانياً : اين روايت را به عنوان احتجاج بر سنىها آورده ( يحتج على المخالف بما رووه ) ، نقل اين حديث به گونه جدلى و به جهت اشتمال آن بر حكم مجنون مىباشد و دليلى بر اين نيست كه ابن زهره ، در صدد استفاده حكم صبى هم از اين روايت است . 2 ) پاسخ اشكال فوق : با دقت بيشتر در كلمات فقهاء در مىيابيم كه هر چند فقهاء در بسيارى از موارد از كمال عقل معنايى متباين با معناى بلوغ اراده كرده‌اند ، ولى در بسيارى از جاها مراد از كمال العقل معنايى است كه بلوغ را هم به همراه دارد . « 2 » به عنوان نمونه به نقل چند عبارت از غنيه اكتفاء مىكنيم : فمن قتل صيداً له مثل او ذبحه و كان حراً كامل العقل . . . فعليه فداءه بمثله من النعم و ان كان غير كامل العقل فكفارته على وليه . لانه الّذى ادخله فى الاحرام و ليس بواجب عليه . « 3 »

--> ( 1 ) ( توضيح بيشتر ) در كتاب غنيه در موارد بسيار بلوغ را همراه با كمال عقل به عنوان شرط مستقل ذكر كرده است . ر . ك : ص 33 ، 118 ، 127 ، 131 ، 152 ، 363 ، 366 ، 403 ، 423 ، 425 ، 426 ، 438 . ( 2 ) ( توضيح بيشتر ) صريحترين عبارتى كه در اين زمينه يافتيم در سرائر مىباشد : ابن ادريس در بحث صلاة جمعه مىگويد : فامّا قول بعض اصحابنا : « فما مرجع الى مكلفها من الشرائط فعشرة » و عدّد البلوغ قسماً و كمال العقل قسماً آخر ، فلا حاجة بنا الى ذلك بل اذا قلنا كمال العقل اجزانا عن البلوغ و اذا قلنا البلوغ لم يجرئنا ، فالكمال شامل يدخل فيه القسم الآخر . سرائر ( ينابيع فقهيه 4 : 718 ) با اين حال خود ابن ادريس در بسيارى اوقات هم بلوغ و هم كمال عقل را شرط كرده است ر . ك : به عنوان نمونه ينابيع فقهيه 5 : 280 ، 20 : 335 ، 344 ، 23 : 219 ، 25 : 309 و نيز 23 : 211 . ( 3 ) غنيه : 161 ( ينابيع 8 : 394 ) .