ج ) اشكال قرطبى بر استدلال زجاج : قرطبى « 1 » استدلال اوّل زجاج را نقل مىكند و بر اينكه در قرآن نكاح به معناى عقد مىباشد اشكال گرفته و به « حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجاً غَيْرَهُ » كلام زجاج را نقض مىكند كه به سنّت ثابت شده است كه در محلّل ، عقد تنها كافى نيست بلكه بايد وقاع نيز حاصل شود پس مراد در آيه شريفه وقاع مىباشد نه عقد . د ) ردّ اشكال قرطبى : اينكه در محلّل وقاع نيز شرط است مطلبى است روشن لكن آيا از آيه قرآن اين مطلب قابل استفاده است ؟ مسلماً چنين نيست ، چون‌كه فاعل در « تَنْكِحَ » زن مطلّقه مىباشد و پرواضح است كه وقاع نمىتواند فعل زن باشد بلكه وقاع و جماع فعل مرد مىباشد . پس اين خود قرينه است كه مراد از « تَنْكِحَ » عقد نكاح مىباشد نه فعل وقاع .

--> است بيان كنيم . عن عبد الله بن سليمان الصيرفى قال : قال أبو عبد اللَّه لسفيان الثورى : ما تقول فى قول اللَّه عزّ و جلّ « فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ إِذا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَةٌ كامِلَةٌ » اى شىء يعنى الكاملة ؟ قال سبعة و ثلاثة قال : و يختّل ذا على ذى حجى أنّ سبعة و ثلاثة عشرة ؟ قال : فأيّ شىء هو اصلحك اللَّه ؟ قال : انظر قال : لا علم لى فاى شىء هو اصلحك اللَّه قال : الكامل كمالها كمال الاضحيّه سواء أتيت بها او أتيت بالاضحيّة تمامها كمال الاضحيّه ( وسائل ج 10 باب 46 من ابواب الذبح ح 9 ) از امام عليه السلام معناى آيه را مىپرسند . چون با جواب سطحى مواجه مىشوند مىفرمايند آيا اينكه سه و هفت برابر با ده است يك مطلب مخفى است كه خداوند در قرآن آن را متذكر مىشود ؟ اين ظاهر ابتدائى مراد نيست بلكه مطلب ديگر مراد است كه خداوند به آن تذكر مىدهد كه در ذيل آن را بيان مىكنند . در اينجا هم زجاج مىخواهند بگويند ، اگر مراد صورت اول باشد يك مطلب روشن و واضحى است و احتياج به بيان ندارد و كار لغوى مىباشد . كشاف نيز اين مطلب را كمى بطور ناقص از زجاج نقل مىكند و مىگويد اگر مراد از نكاح وقاع باشد معناى آيه اين مىشود كه لا يزنى زانٍ الّا بزانية و لكن فخر رازى مفصّل كلام زجاج را نقل مىكند . ( 1 ) و انكر ذلك الزجاج و قال لا يعرف النكاح فى كتاب اللَّه تعالى الّا بمعنى التزويج و ليس كما قال و فى القرآن حتّى تنكح زوجاً غيره و قد بيّنه النبى صلى الله عليه و آله انه بمعنى الوطى . ( تفسير قرطبى ج 61 )