باشد ، فاء تفريع صحيح نيست ، چون تفريع الشىء على نفسه معنا ندارد ، بلكه بايد مفرّع و مفرّع عليه مختلف باشند ، پس حكم اول ، حرمت تكليفى است تا با حكم دوم كه بطلان نكاح است يكى نباشد . 2 ) بررسى كلام مرحوم آقاى خويى : دو مطلب در كلام مرحوم آقاى خويى قابل بحث است ، مطلب اول : ايشان نسخه وسائل « و ان فعل » را جزماً نادرست دانسته‌اند ، به كار بردن كلمهء جزم « 1 » در اينجا ، جا ندارد ، زيرا صاحب وسائل معمولًا از نسخه‌هاى معتبر مصادر كه بر مشايخ حديث قرائت شده استفاده مىكند و گاه در يك كتاب ، از چند نسخه بهره مىگيرد ، در نتيجه ، نمىتوان جزم به نادرستى نسخه وسائل پيدا كرد ، بخصوص در اين گونه موارد كه تبديل يك عبارت به عبارت ديگر طبيعى و شايع است ، كلمه " واو " اگر قبل از الف قرار گيرد " وا " ، با كلمه " فا " بسيار مشتبه مىگردند ، چون وصل شدن « واو » به الف در نسخ شايع بوده « 2 » ، نقطه هم در زمانهاى قبل چه بسا گذاشته نمىشد يا در طول زمان محو مىشده است ، بنا بر اين ، تبديل " وا " به " فا " يا بالعكس كاملًا طبيعى بوده و نمىتوان قطع به صحت " فا " را ادعاء كرد ، البته با توجه به اين كه در نسخ موجود تهذيب و استبصار و فقيه ، با " فاء " آمده ، مظنون همين نسخه است « 3 » ( نه مقطوع ) .

--> ( 1 ) در تقريرات مرحوم آقاى خوئى در هر صفحه با كلمات قطع و جزم و ضرورت و بداهت مواجه مىگرديم ، كه به نظر ما اكثر آنها جزء امور بديهى نيست و نمىتوان آنها را قطعى و ضرورى دانست ، بلكه گاهى ممكن است خلافش مسلم باشد و ما نمىدانيم چرا با اين گونه تعبيرات جازم ، اين مطالب را مطرح مىسازند . ( 2 ) در هنگام مقابله نسخ چه بسا ما مردّد مىشديم كه عبارت " وا " است يا " فا " ، از اين جهت ما تنها به كشيدن تصوير عبارت نسخه خطى در نسخه خود اكتفاء مىكرديم ، ( 3 ) ( توضيح بيشتر ) البته با توجه به اين كه تمام روايات مشابه در اين باب ، با لفظ فاء وارد شده است مىتوان صحت " فاء " را در اين روايت نيز استظهار كرد ، مثلًا در مرسله الحسن بن على وارد شده : المحرم لا ينكح و لا ينكح و لا يشهد فان نكح فنكاحه باطل ، در مقطوعه معاوية بن عمار مىخوانيم : المحرم لا يتزوج و لا يزوّج ، فان فعل فنكاحه باطل البته در اين روايت ممكن است اشكال سندى مطرح گردد ، و گرنه خود اين روايات صرف نظر از صحيحه عبد الله بن سنان مىتوانست مستند مرحوم آقاى خوئى در اثبات حرمت تكليفى قرار گيرد ، در اين روايات در وسائل نيز لفظ فاء به كار رفته است . ( وسائل 12 : 438 / 16712 و 16714 ، همان باب ح 7 و 9 )