از عثمان در اين مورد اجازه نگيرد ، مبادا عثمان بر او نماز بگزارد . وقتى درگذشت ، عثمان مستمرى او را مدت پنج سال به فرزندانش مىداد . وى مىگويد كه عثمان مجتهد بوده و قصد آن نداشته است كه عبد اللّه بن مسعود را از حقوقش محروم گرداند . اگر پرداخت مستمرى او را تا مدتى به تأخير انداخته ، به لحاظ اخلاقى بوده يا منظور خوبى داشته است و چون به اين منظور نرسيده ، آن را به ميراث برانش داده ، و شايد اين به حال ابن مسعود مفيدتر بوده است . « 1 » برهان الدين حلبى هم گويد : از جمله انتقاداتى كه به عثمان مىشده ، اين بوده است كه عبد اللّه بن مسعود را زندانى و تبعيد كرد ، مستمرى ابىّ بن كعب را قطع كرد ، عبادة بن صامت را بر اثر گزارش معاويه از شام تبعيد نمود ، عمار ياسر را كتك زد ، كعب بن عبده را بيست تازيانه زد و به يكى از مناطق كوهستانى تبعيد كرد ، و عبد الرحمن بن عوف را منافق خواند . « 2 » براى اينكه خوانندهء عزيز پى برد كه رفتار عثمان با عبد اللّه بن مسعود تا چه حد گستاخانه بوده ، بايد مقام عبد اللّه بن مسعود را نيك بشناسد و شخصيت وى را به نظر آرد و بداند كه كيست . در اين صورت ، خواهد دانست آنچه با وى شده ، چه گناه بزرگى بوده است ، به طورى كه هيچ چيز نمىتواند مرتكب آن را معذور دارد يا از سوء رفتارش بكاهد . 1 - مسلم و ابن ماجه از قول سعد بن ابى وقاص آورده‌اند كه آيهء شريفهء « كسانى را كه هرروز و شام پروردگارشان را به دعا مىخوانند و رضايش را مىجويند ، مران . نه چيزى از حساب كارشان برعهدهء تست و نه چيزى از حساب كار تو برعهدهء ايشان . بنابراين ، اگر آنان را از خويش برانى ، از ستمگران خواهى بود » « 3 » ، دربارهء شش نفر نازل شده كه عبد اللّه بن مسعود در شمار ايشان است . « 4 »

--> ( 1 ) . تاريخ الخميس : 2 / 268 . ( 2 ) . السيرة الحلبية : 2 / 87 . ( 3 ) . انعام 6 / 52 . ( 4 ) . تفسير طبرى : 7 / 128 ؛ المستدرك ، حاكم : 3 / 319 ؛ تاريخ ابن عساكر : 6 / 100 ؛ تفسير قرطبى : 16 / 432 ، -