قرار داده ، عمر بن خطاب بوده كه در سال چهاردهم هجرى چنين كارى را كرده است « 1 » و او اول كسى است كه مردم را بر انجام نماز تراويح گرد آورده « 2 » و به جا آوردن نوافل با جماعت در ماه رمضان نيز از بدعت‌هاى اوست . « 3 » و همچنين نخستين كسى كه شرابخوار را هشتاد تازيانه زده ، عمر بن خطاب بوده است « 4 » كه نظير اين گونه بدعت‌ها بعدا نيكو شمرده شده و مورد پيروى قرار گرفته است ، چنان كه گفتهء حافظ ابو نعيم اصفهانى و خازن و ديگران نيز شاهد ديگرى بر عدم انحصار سنت به فعل رسول خداست . آنان مىگويند : نخستين كسى كه نماز را براى مسلمانى كه زير شكنجه كشته شده ، سنت قرار داده ، خبيب بن عدى انصارى بوده است . « 5 » گفتار مورخان دربارهء سنت معاويه در موضوع ارث و ديه ، دليل ديگرى بر عدم انحصار آن نسبت به فعل رسول خدا طبق عقيدهء آنان است . آنان مىگويند : اين كار معاويه ، خلاف سنت پيامبر اكرم و خلفاى چهارگانهء بعد از آن حضرت است كه چون راه پيامبر اكرم را پيروى مىكردند ، روش آنان به نام سنت خلفا معروف شده و مورد پيروى قرار گرفته است . « 6 » همچنين عمل عمر بن عبد العزيز در مورد سنت قرار دادن رسم تبريك در عيدها دليل ديگرى بر عدم انحصار سنت به فعل رسول خداست . « 7 » مگر از پيامبر اسلام به طريق صحيح نيامده است : بر شما باد عمل‌كردن به سنّتم و سنّت خلفاى راشدين هدايت يافته . « 8 » اگر آمده ، چرا آن را اختصاص به سنتهاى خلفايى جز على مىدهيد و از شمول آن نسبت به سنتهاى امير المؤمنين عليه السّلام منع مىنماييد ؟ براى رفع پندارهاى ابن تيميه و كسانى كه پيرو چشم و گوش بستهء اويند ، شيخ محمد

--> ( 1 ) . محاضرة الاوائل 149 ( چاپ 1311 ) و 98 ( چاپ 1300 ) . ( 2 ) . همان 98 ، ( چاپ 1300 ) ؛ شرح المواهب زرقانى : 7 / 149 . ( 3 ) . طرح التثريب : 3 / 92 . ( 4 ) . محاضرة الاوائل 111 ( چاپ 1300 ) . ( 5 ) . حلية الاولياء : 1 / 113 ؛ تفسير خازن : 1 / 141 . ( 6 ) . البداية و النهاية : 8 / 139 و 9 / 232 . ( 7 ) . تاريخ ابن عساكر : 2 / 365 . ( 8 ) . مستدرك حاكم : 1 / 96 .