حضرت بودند ، آهنگ بازگشت به مدينه فرمود ، چون به غدير خم كه در نزديكى جحفه است ، رسيدند ، جبرئيل امين فرود آمد و از جانب خداى تعالى اين آيه را آورد : « اى پيامبر ، آنچه را كه از سوى پروردگارت بر تو نازل شده است ، به مردم برسان » . « 1 » بايد دانست كه جحفه منزلگاهى است كه راه اهل مدينه و مصر و عراق همه از آن‌جا منشعب و جدا مىشود و ورود پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و همراهان به آن نقطه در روز پنجشنبه « 2 » هجدهم ذيحجه انجام گرفت . امين وحى الهى ، آيهء فوق الذكر را آورد و از طرف خداوند به آن حضرت امر كرد كه على عليه السّلام را به ولايت و امامت معرفى و منصوب فرمايد و لزوم پيروى از او را به همگان ابلاغ نمايد . در اين هنگام پيشروان به امر پيامبر بازگشتند و واپس ماندگان نيز به محض ورود بدان مكان متوقف شدند . در آن جا پنج درخت كهن و گشن و سايه‌گستر به هم پيوسته وجود داشت كه پيامبر اكرم جاى گزيدن در زير آنها را منع فرمود تا آنجا از خار و خاشاك به كلى پاك شود . وقت ظهر كه حرارت هوا شدّت يافت ، مردم قسمتى از رداى خود را بر سر و قسمتى را زير پا انداختند و براى آسايش پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله چادرى تهيه و روى درخت افكندند تا سايبانى فراهم گشت . اذان ظهر كه گفته شد ، آن حضرت در زير درختان نماز ظهر را با همهء همراهان ادا فرمود . پس از فراغت از نماز در ميان گروه حاضران « 3 » بر محل مرتفعى كه از جهاز شتران ترتيب داده بودند ، قرار گرفت « 4 » و خطبه آغاز كرد و با صداى بلند خطاب به همگان چنين فرمود : حمد و ستايش خداى راست . از او يارى مىخواهيم و به او ايمان داريم و توكّل ما به اوست و از بدىهاى خود و اعمال ناروا به او پناه مىبريم . گمراهان را جز او راهنمايى نيست و آن‌كس را كه او راهنمايى فرمايد ، گمراه كننده‌اى نباشد . گواهى مىدهم كه

--> ( 1 ) . مائدة 5 / 67 . ( 2 ) . در لفظ روايت براء بن عازب و بعضى ديگر از راويان حديث غدير خم بدين روز تصريح شده است و به زودى در اين‌باره سخن خواهيم گفت . ( 3 ) . مجمع الزوائد ، هيثمى : 9 / 156 . ( 4 ) . ثمار القلوب 511 .