فخر رازى گويد : اصحاب ما به اين آيه استدلال كرده‌اند كه بهره‌مندى از ثواب و پاداش از طرف ذات اقدس الهى بر سبيل تفضّل است نه از راه استحقاق ، زيرا خداى تعالى چون اقسام ثواب و پاداش اهل تقوا را برشمرد ، بيان كرد كه تمام آنها بر سبيل فضل و احسان از جانب او براى آنان حاصل مىشود . سپس فرمود : اين رستگارى بزرگى است . همچنين اصحاب ما به اين آيه استدلال كرده‌اند كه تفضّل و احسان از حيث درجه بالاتر از ثواب و پاداش استحقاقى است . چه خداوند متعال آن را فضلى از جانب خويش دانسته و سپس از فضل به عنوان رستگارى بزرگ ياد كرده است . دليل ديگر بر اين مطلب اين است كه خداوند بزرگ وقتى كه پاداش و اجرت اجير را عطا كرد و سپس شخص ديگرى را خلعتى بخشيد ، پيداست كه اين خلعت بالاتر از آن اجرت و پاداش است . « 1 » ابن كثير در تفسيرش گويد : در روايت صحيح از رسول خدا رسيده كه فرمود : عمل كنيد و عمل خود را استوار سازيد و آن را از راه خلوص و صدق انجام دهيد و بدانيد كه عمل هيچ‌كس هرگز او را داخل بهشت نمىكند . عرض كردند : اى رسول خدا ، دربارهء خود شما همچنين است ؟ فرمود : آرى ، مگر اينكه رحمت و فضل خدا شامل حالم شود . « 2 » اين معنى را مىتوان از روايت صحيحى كه بخارى از رسول خدا آورده دريافت ، آنجا كه فرمود : حق خداوند بر بندگان اين است كه او را پرستش كنند و چيزى را كه در پرستش او شريك و انباز نسازند و حق بندگان بر خدا اين است كه موحدّان را شكنجه و عذاب نفرمايد . « 3 » البته ، روشن است كه اين مقدار از حق ثابت بندگان بر خداوند با عقل سليم سازگار است ، امّا زايد بر آن از نعمتهاى الهى كه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله از بيان آن سكوت فرموده است ، جز فضل و احسان از جانب پروردگار سبحان نيست .

--> ( 1 ) . مفاتيح الغيب : 7 / 459 . ( 2 ) . تفسير القرآن العظيم : 4 / 147 . ( 3 ) . صحيح البخارى : 4 / 264 .