و من گواهى مىدهم كه در بسيط زمين همانند او به جايش ننشست . « 1 » در بسيارى از كتب رجال ضمن شرح حال كامل او انواع ستايش‌ها از او به عمل آمده است كه ما از ذكر آنها صرفنظر مىكنيم . ما در اسناد اين حديث به بررسى جامعى پرداختيم تا روشن شود كه اين حديث تا چه پايه صحيح است و رجال طريق آن تا چه اندازه ثقه هستند و آنچنان ثقه بودن آنها واضح و آشكار است كه براى هيچ ماجراجويى كه در انواع جدل مهارت دارد و در هرسخن و گفتار تصرّفات نابجايى به كار مىبندد ، مجالى باقى نمىماند كه نسبت به آن زبان به نكوهش بگشايد ، چه اين همه كتب شرح حال رجال آكنده از ثناگويى و ستايشگرى و ذكر جميل آنهاست . علاوه بر مزيّتى كه اين حديث داراست ، يعنى اشعار آن به نزول آيهء كريمهء . . الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ . . . « 2 » در روز غدير خم كه مؤيد و پشتوانهء احاديث گذشته است ، در ميان راويان آن افرادى مانند طبرى ، ابن مردويه ، ابو نعيم ، خطيب ، سجستانى ، ابن عساكر ، حسكانى و نظاير آنان از پيشوايان و حفّاظ نيز وجود دارند . « 3 » اكنون كه اين امر آشكار و مدلّل شد ، لازم است كه گفتار ابن كثير را پيرامون اين حديث « 4 » مورد بررسى قرار دهيم . او به استناد روايتى كه به دست آورده حاكى از اينكه اين آيه در روز عرفه از حجة الوداع نازل گرديده ، چنين پنداشته كه اين حديث ناشناس ، بل دروغ است . براستى جاى شگفتى است كه كسى در ناشناس بودن يكى از دو گروه از راويان در روايات متعارض قاطعانه اظهار نظر كند ، در حالى كه هردو در صحّت همانند و برابر با يكديگرند . كاش مىدانستم كه در كفّهء مقابل حديث مورد نظر ما كدام مرجّح وجود دارد كه صحت آن را ترجيح دهد و چه امرى كفّهء اين حديث را سبك كرده و موجب عدم اعتدال در ميزان گرديده است ؟ با امكان معارضهء ابن كثير به مانند گفتارش

--> ( 1 ) . ر ك : تذكرة الحفّاظ : 3 / 199 - 203 . ( 2 ) . مائدة 5 / 3 . ( 3 ) . ر ك : الغدير ( متن عربى / چ 5 ) : 1 / 230 - 238 . ( 4 ) . ابن كثير در اين گفتار ، به طورى كه از مندرجات البداية و النهاية : 5 / 214 معلوم مىشود ، از ذهبى تقليد و پيروى كرده است .