و معنى چنين مىشود : همانا از آنان سؤال مىشود كه آيا بر طبق سفارش پيغمبر حق موالات او را ادا كردند يا امر ولايت را ضايع و مهمل گذاردند ؟ تا در مقام مطالبه به كيفر اعمال خود برسند . شيخ الاسلام حموينى و جمال الدين زرندى در نظم درر السمطين و ابن حجر و حضرمى اين حديث را با بررسى در سند روايت و ذكر كرده‌اند . « 1 » حموينى از طريق حاكم ابو عبد اللّه ، ابن البيّع و او از محمّد بن مظفّر ، از عبد اللّه بن محمّد بن غزوان ، از على بن جابر ، از حافظ محمّد بن خالد بن عبد اللّه ، از محمّد بن فضيل ، از محمّد بن سوقه ، از ابراهيم ، از اسود ، از عبد اللّه بن مسعود روايت كرده كه گفت : رسول خدا فرمود : فرشته‌اى نزد من آمد و گفت : اى محمّد ، از پيغمبران پيش از خود سؤال كن كه بر چه امرى مبعوث شدند ؟ آنها گفتند : بر ولايت تو و ولايت على بن ابى طالب . همو گفته كه از على روايت شده كه فرمود : موالات اصلى از اصول دين قرار داده شده است . وى نيز از طريق حاكم ابن البيّع از محمّد بن على ، از احمد بن حازم ، از عاصم بن يوسف يربوعى ، از سفيان بن ابراهيم حرنوى ، از پدرش ، از ابو صادق روايت كرده كه گفت : على فرمود : اصول اسلام سه چيز است كه هيچ‌يك از آنها بدون ديگرى سود ندهد : نماز ، زكات و موالات . همچنين بنا به روايتى عمر بن خطاب از كسى كه امير المؤمنين مولاى او نباشد ، نفى ايمان نمود . « 2 » آلوسى دربارهء قول خداى تعالى : وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ « 3 » ، بعد از ذكر اقوالى كه در تفسير آن رسيده ، گويد : بهترين اين اقوال ، سؤال از عقايد و اعمال است و سرآمد آنها لا إله الّا اللّه است و بزرگ‌ترين آنها ولايت على ، كرّم اللّه تعالى وجهه ، مىباشد . « 4 » از طريق بيهقى از حافظ حاكم نيشابورى به اسنادش از رسول خدا روايت شده كه فرمود : هنگامى كه خداى متعال پيشينيان و پسينيان را در روز قيامت جمع فرمايد و

--> ( 1 ) . فرايد السمطين ، باب چهاردهم ؛ الصواعق المحرقة 89 ؛ رشفة الصادى 24 . ( 2 ) . ر ك : الغدير ( متن عربى / چ 5 ) : 1 / 382 . ( 3 ) . صافّات 37 / 24 . ( 4 ) . روح المعانى : جزء 23 / 74 .