الشيخ الأميني ( مترجم : واحدى )
590
الغدير ( فارسى )
سخن ديگر رازى رازى را سخن ديگرى است كه گاه بدان پرداخته و گاه از آن كوتاه آمده و در كتابش نهاية العقول چنين پنداشته است كه هيچيك از پيشوايان نحو و لغت نگفته كه وزن مفعل كه براى معنى مصدرى يا زمان و مكان وضع شده است ، به معناى افعل تفضيل آمده باشد و تو خوانندهء ارجمند چنانچه مطالب پيشين را در باب « مولى » به معناى « أولى » دريافته باشى ، بر سستى و بىاساس بودن گفتار او و كسانى كه از او پيروى كردهاند ، واقف خواهى شد ، از قبيل قاضى عضد ايجى در المواقف و شاه صاحب هندى در التحفة الاثنى عشرية و كابلى در الصواقع و عبد الحق دهلوى در لمعات و قاضى سناء اللّه پانىپتى در السيف المسلول . در ميان آنان كسانى هستند كه در انكار راه مبالغه پيمودهاند تا به حدى كه انكار اين موضوع را به اهل عربيّت نسبت دادهاند و چنان كه دانستيد ، اساس اين شبهه از رازى است و او آن را به ديگرى نسبت نداده و اين اشخاص هرجا كه به نكوهش نظريهء اماميه پرداختهاند ، كوركورانه از او تقليد و پيروى نمودهاند . من اين گروه را ملامت نمىكنم كه بر كلمات اهل عربيّت و كاربرد الفاظ عربى وقوفى ندارند ، زيرا اينان از فن عربيّت و قواعد زبان عربى بسى دورند . آخر از رازى تا ايجى و از هندى تا كابلى و از دهلوى تا پانىپتى چه نسبتى با زبان خالص عربى و چه اطلاعى از عربيّت دارند ؟ بلى ، كسانى كه با زبان و ادب عربى بيگانهاند ، اگر در آن داورى نمايند ، حاصلى جز اين سخنان پوچ و بيهوده نخواهد داشت و مثلشان بدان ماند كه شاعرى گفت : - هنگامى كه طوايف بزرگ قريش به شمار آيند ، ترا نسبتى با هيچيك از آنان نخواهد بود . آيا آنان كه تصريح كردهاند به اينكه لفظ « مولى » گاه به معناى « أولى » مىآيد ، از كسى كه مانند شبكور در خبط و اشتباه است ، به قواعد زبان عربى داناتر نبودهاند ؟ و حال آنكه در ميان آنان كسانىاند كه خود منشأ لغت و پيشواى ادب و محيط به فنون عربيت هستند و در علم تفسير دستى توانا دارند . آيا تصريح آنان دليلى قاطع بر اين نيست كه مفعل در