دم نمىزنند . « 1 » اكنون با من بياييد تا از هرمسلمانى سؤال كنيم اين يگانه فتوا از چه قسمت از سخن پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله گرفته شده است ؟ آيا از اين گفتار او كه در حديثى صحيح به على عليه السّلام فرمود : كشندهء تو پست‌ترين و نابكارترين پسينيان است ؟ و در احاديث ديگر به لفظ « پست‌ترين و نابكارترين مردم » و « پست‌ترين و نابكارترين اين امت » نيز آمده است ، چنان كه پىكنندهء ناقهء صالح پليدترين قوم ثمود است . اين سخن رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله را حافظان صاحب نظر و بزرگان حديث به طرق متعددى - كه بنا بر تعيين حدّ تواتر ابن حزم ، نزديك است كه متواتر باشد - روايت كرده‌اند كه از جملهء ايشانند : پيشواى حنبليان احمد « 2 » ، نسائى « 3 » ، ابن قتيبه « 4 » و نيز حاكم به روايت از عمار « 5 » ، و ذهبى در تلخيص خود كه هردو صحت آن را تثبيت كرده‌اند . همچنين حاكم آن را از ابن سنان دؤلى روايت كرده و صحيح بودنش را تأييد نموده است . « 6 » اين مطلب را ذهبى در تلخيص خود ذكر كرده و خطيب به نقل از جابر بن سمره در تاريخش آورده است . « 7 » ابن عبد البرّ هم آن را از نسائى نقل كرده گويد : طبرى و ديگران نيز آن را ذكر كرده‌اند . « 8 » و ابن اسحاق هم در السيرة به ثبت آن پرداخته است و اين روايت از محمّد بن كعب قرظى ، از يزيد بن جشم « 9 » ، از عمار بن ياسر نيز معروف است . روايت مزبور را ابو خيثمه از چند طريق آورده و محبّ الدين طبرى در الرياض النضرة از طريق احمد و ابن ضحاك ، از على ، و نيز از طريق ابو حاتم و ملّا ، از صهيب با دقت در سند روايت كرده است . ابن كثير آن را از طريق

--> ( 1 ) . المحلّى : 10 / 482 . اين مطلب را ابن حجر نيز در تلخيص الخبير فى تخريج احاديث الرافعى الكبير ( هند 1303 ) 416 از ابن حزم حكايت مىكند . ( 2 ) . مسند احمد بن حنبل : 4 / 263 . ( 3 ) . الخصايص 39 . ( 4 ) . الامامة و السياسة : 1 / 135 . ( 5 ) . المستدرك : 3 / 140 . ( 6 ) . همان : 3 / 113 . ( 7 ) . تاريخ بغداد : 1 / 135 . ( 8 ) . الاستيعاب - در حاشيهء الاصابة : 3 / 60 . ( 9 ) . در نسخه‌ها چنين ذكر شده ، ولى صحيح آن ابو يزيد بن خثيم است .