رأى همگانى دربارهء ابن حزم اندلسى چه مىتوانم نگاشت دربارهء شخصيتى كه فقهاى زمانش در نسبت دادن گمراهى به او و نكوهش شديد او اجماع كرده و عوام را از نزديك شدن به او برحذر داشته‌اند و همگان حكم داده‌اند كه تأليفات و مدوّنات او را هرزمان مشتمل بر گمراهى يافتند ، بسوزانند . « 1 » آلوسى هنگامى كه از او نام مىبرد ، او را اين گونه معرفى مىنمايد : وى گمراه و گمراه‌كننده است . « 2 » چه مىتوانم گفت دربارهء نويسنده و مؤلفى كه از دروغ بستن به خدا و رسول او ترسى ندارد و از كژانديشى جسارت ورزيدن به مقدسات شرع نبوى و متهم ساختن مسلمانان به هرناروايى و بر زبان آوردن سخنان باطل و بيهوده بيمناك نيست . چگونه از سخندان و اهل بحثى ياد كنم كه در گفتارهاى خود به مبدئى قائل نيست و در رأى خود به مأخذى از كتاب و سنّت استناد نمىجويد و اظهار نظرش هماره مبتنى بر زورگويى است و چون حكم كند ، جز دروغ نگويد . امورى را به امّت اسلامى نسبت مىدهد كه از آن مبرّا هستند و مطالبى را به پيشوايان و حافظان دين اسناد مىدهد كه از آن به دورند . تأليفات نامبرده بهترين گواهى است كه حقّ مطلب را دربارهء رأى همگان بر گمراهى او ادا مىكند . اينك نمونه‌هايى چند از آراء

--> ( 1 ) . لسان الميزان : 4 / 200 . ( 2 ) . روح المعانى : 21 / 76 .