21 - ابو طريف ، عدىّ بن حاتم ( م 68 ) كه در سن صد سالگى وفات يافت . 22 - عقبة بن عامر جهنى ( م حدود 60 ) كه از نزديكان و خويشاوندان معاويه بود . 23 - ناجية بن عمرو خزاعى . 24 - نعمان بن عجلان انصارى كه سخنگو و شاعر انصار بوده است . اينان از گواهان مشهور داستان غدير در مناشدهء رحبه‌اند كه به مدد تاريخ و بنابر احاديثى كه مذكور افتاد ، به نامشان واقف شديم . امام احمد در حديثى كه قبلا از نظر گذشت ، تصريح كرده كه تعداد شهود در روز رحبه سى تن بوده است . « 1 » و حافظ هيثمى در مجمع الزوايد اين قضيّه را بررسى و به صحت آن اذعان كرده است . سبط ابن جوزى و سيوطى و حلبى نيز بر اين واقعيت صحّه نهاده‌اند . « 2 » لفظ ابو نعيم ، فضل بن دكين هم در اينجا چنين است : پس از سوگند دادن امير المؤمنين ، مردم بسيارى به پا خاستند و گواهى دادند ، چنان كه پيش از اين بدان اشارت رفت . « 3 » نكتهء قابل توجه خوانندهء گرامى قطعا به اين نكته توجه دارد كه اين مناشده در سال 35 صورت گرفته كه با تاريخ وقوع حجة الوداع و صدور حديث غدير بيش از بيست و پنجسال فاصله داشته است . در خلال اين مدت ، بسيارى از اصحاب پيغمبر كه در روز غدير خم حضور داشتند ، وفات يافتند و بعضى از آنان در جنگها كشته شدند و گروهى هم در بلاد مختلف پراكنده گشتند . كوفه هم با مدينهء منوّره كه مركز اجتماع اصحاب پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله بود ، فاصلهء زيادى داشت و در آن جز معدودى از پيروان حق كه در عصر خلافت امير المؤمنين عليه السّلام بدانجا مهاجرت كرده بودند ، حضور نداشتند . بنابراين ، داستان مناشده از امور اتفاقى بوده است كه بدون سابقه و مقدمه صورت گرفته و طورى نبوده كه قبلا اعلام شده باشد

--> ( 1 ) . ر ك : الغدير ( متن عربى / چ 5 ) : 1 / 174 . ( 2 ) . ر ك : تذكرة الخواص 17 ؛ تاريخ الخلفاء 65 ؛ السيرة الحلبيّة : 3 / 302 . ( 3 ) . ر ك : الغدير ( متن عربى / چ 5 ) : 1 / 174 .