قرن يازدهم 305 - ملا على بن سلطان محمّد هروى ، معروف به قارى حنفى ( م 1014 ) كه مقيم مكّه بود و تأليفات بسيار گرانبهايى دارد . محبّى شرح حال او را ذكر كرده گويد : وى از علماى عالى مقام و يگانه دوران بود و در تحقيق و تنقيح عبارات حديث مهارت داشت و شهرتش نيز او را از هرثنا و ستايش بىنياز مىسازد . در هرات متولد شد و به سوى مكه شتافت و در آنجا از استاد ابو الحسن بكرى اخذ حديث كرد . سپس مشايخ و استادان او را برشمرده گويد : نام او مشهور گشت و آوازهء او در بلاد منتشر گرديد . تأليفات ارزنده و سودمند بسيار از خود برجاى نهاد كه از جملهء آنهاست : شرح بر المشكاة در چندين مجلد به نام المرقاة كه بزرگ‌ترين و گرامىترين اثر اوست ، شرح الشفاء و شرح الشمائل . آنگاه پس از ياد كرد تأليفات و تاريخ وفات او گويد : چون خبر درگذشت او به علماى مصر رسيد ، همگى در جامع ازهر گرد آمدند و با جمع كثيرى بيش از چهارهزار تن بر او نماز گزاردند . « 1 » زركلى شرح حال او را ثبت كرده و تأليفات او را برشمرده است . « 2 » يوسف اليان سركيس نيز بيست مجلد از تأليفات چاپ شده او را ذكر كرده است . « 3 » نامبرده در المرقاة فى شرح المشكاة در شرح قول صاحب مشكاة گويد : احمد و ترمذى حديث غدير را روايت كرده‌اند ، و در الجامع آمده است : حديث مزبور را احمد و ابن ماجه از براء ، و احمد از بريده ، و ترمذى و نسائى و ضياء از زيد بن ارقم روايت نموده‌اند . آنگاه در شرح خود بر مشكاة مىنگارد : در اينكه مؤلف مشكاة روايت حديث از زيد بن ارقم را به احمد و ترمذى اسناد داده ، مسامحه‌اى غيرقابل انكار است . حديث غدير در روايت منسوب به احمد و نسائى و حاكم از بريده به لفظ من كنت وليّه فعلىّ وليّه ذكر شده ، و در امالى محاملى به روايت از ابن عباس چنين آمده است : علىّ بن ابى طالب مولى من كنت مولاه . روايت از او در گفتارى پيرامون سند حديث غدير خواهد آمد .

--> ( 1 ) . خلاصة الاثر : 4 / 185 . ( 2 ) . الاعلام : 2 / 697 . ( 3 ) . معجم المطبوعات : 1 / 1792 .