ابو الحجّاج مزّى « 1 » شافعى ( م 742 ) . سبكى شرح حال او را نگاشته گويد : بزرگ و استاد و پيشواى ما شيخ جمال الدين ابو الحجّاج مزّى ، حافظ زمان ما ، حامل پرچم سنّت و جماعت و برپادارندهء شئون صناعت حديث ، در پوشنده جامهء طاعت و پيشرو حفّاظ . . . تا آخر . « 2 » ابن كثير و ابن حجر او را ذكر كرده‌اند « 3 » ، و از ابن سيّد الناس حكايت شده كه گفت : در دمشق از ميان اهل علم پيشوايى يافتم كه بر همه برترى داشت و حافظى كه بر همهء اقرانش ، چه آنان كه بعد از او آمدند و چه آنان كه پيش از او بودند ، تفوّق يافت . ابو الحجاج ، درياى خروشان علم حديث و بزرگ مردى است كه مىگفت : چه بسا پيشينيان علوم و معارف را براى نسلهاى بعدى برجاى نهادند . وى داناترين خلق به شرح احوال رجال و آگاه‌ترين مردم نسبت به راويان حديث بود . نامبرده حديث غدير را در تهذيب الرّجال روايت كرده كه در صفحات پيشين مذكور است . « 4 » همو حديث مزبور را در تحفة الاشراف بمعرفة الاطراف از ترمذى و نسائى به اسنادشان از ابو طفيل ، از زيد بن ارقم و نيز از ابن ماجه از عبد الرحمن ، از سعد به سند و لفظى روايت كرده است كه قبلا از نظر گذشت . « 5 » 260 - حافظ شمس الدين محمّد بن احمد بن عثمان ذهبى شافعى ( م 748 ) . جزرى شرح حال او را ثبت كرده گويد : نامبرده استادى بزرگ و مورد وثوق و اعتماد بود و به حديث و اسماء رجال آن چندان اشتغال داشت كه تعداد استادان او در فن حديث و ساير فنون به هزار تن بالغ گشت . « 6 » سبكى از او نام برده و در ستايش و توصيف او طريق تفصيل و مبالغه پيموده است . « 7 » ابن كثير در تاريخش نيز از او ياد كرده گويد : وى حافظ كبير ، مورّخ اسلام و استاد محدّثان است كه سلسلهء حافظان و راويان حديث به دو

--> ( 1 ) . منسوب به مزّه ، قريه‌اى است از قراى دمشق . ( 2 ) . ر ك : طبقات الشافعية : 6 / 251 - 267 . ( 3 ) . ر ك : البداية و النهاية : 14 / 191 ؛ الدرر الكامنة : 4 / 457 - 461 . ( 4 ) . ر ك : الغدير ، ( متن عربى / چ 5 ) : 1 / 14 ، 18 ، 21 ، 35 . ( 5 ) . همان : 1 / 30 ، 39 . ( 6 ) . طبقات القرّاء : 2 / 71 . ( 7 ) . ر ك : طبقات الشافعية : 5 / 216 - 219 .