[ الحديث 140 في معنى العقل ] في المجلّد الأوّل من البحار : ( كتاب العقل و العلم و الجهل ) باب « علامات العقل و جنوده » « معانى الأخبار » عن بعض أصحابنا رفعه إلى أبي عبد اللّه عليه السّلام قال : قلت له عليه السّلام : ما العقل ؟ قال عليه السّلام : ما عبد به الرّحمان ، و اكتسب به الجنان ، قال : قلت : فالّذى كان في معاوية ؟ قال عليه السّلام : تلك النّكراء ، و تلك الشيطنة و هى شبيهة بالعقل و ليست بعقل . [ الحديث 141 الجبر و القدر و الأمر بين الأمرين ] في الكافي : باب « الجبر و القدر و الأمر بين الأمرين » عن حسن بن علىّ الوشاء ، عن أبى الحسن الرّضا عليه السّلام قال : سألته فقلت : اللّه فوّض الأمر إلى

--> ( 1 ) 140 - در جلد اول بحار : ( كتاب عقل و علم و جهل ) باب « علامات عقل و جنود آن » ( از كتاب معانى الاخبار ) از بعض اصحاب ما مرفوعا از حضرت صادق عليه السّلام ( روايت شده ) است كه فرمود : به حضرت عرضكردم عقل چيست ؟ فرمود : عقل مرتبه‌اى از شعور و ادراك است كه بسبب آن پروردگار پرستش كرده شود ، و بفيض بهشت كامياب گردد ؛ گفت عرضكردم : پس آنچه در معاويه بود چه بود ؟ حضرت فرمود : آنچه معاويه دارا بود قوه‌اى بود كه مبدء كارهاى ناشايست و بدكارى بود كه آن بعقل مانند بود در حالى كه عقل نبود ( و مراد قوهء واهمه است كه مانند عقل ادراك معانى مىكند ليكن بجزئيات تعلق ميگيرد مثل محبت و عدوات نسبت به اشخاص ) . بيان : پرستش عبارتست از نهايت مراتب خضوع و خشوع كه محبين نسبت بمحبوبات و معشوقات خود انجام دهند ، و هر چند كمال محبوب افزون باشد البته خضوع محب بيشتر گردد و قرب به او بهتر حاصل گردد ، و چون كمالات الهى برتر از هر كمالى است و پايانى ندارد پس هر چند بشهود مظاهرش بهتر درك شود ، خضوع و خشوع بهر او بيشتر گردد ، پس هر كس داراى مقام عقلانيت باشد بطريقى كه گفته شد شهود آن كمالات بيشتر و بهتر نمايد خضوعش نيز بيشتر شود تا اينكه بمرتبهء پرستش و غايت تذلل و سجده نمودن بهر خداوند باشد ، و البته بمراتب قرب بيشتر فائض گردد خوشا آنان كه اللَّه يارشان بى * به حمد و قل هو اللَّه كارشان بى خوشا آنان كه دائم در نمازند * بهشت جاودان بازارشان بى ( 2 ) 141 - در كتاب كافى : باب « جبر و قدر و أمر بين الامرين » از حسن بن على الوشاء از حضرت رضا عليه السّلام روايت كرده كه گفت : از حضرت پرسيدم و عرضكردم آيا خدا كارهاى مردم را بايشان واگذارده ؟ حضرت فرمود : خداوند اقوى از اينست ؛ عرضكردم