داشت و اگر از يكى از ايشان ناراستى و خيانتى به ظهور رسد ، اهمال و تغافل نبايد نمود و گوشمالى بسزا بايد داد كه باعث عبرت ديگران گردد كه اگر اين راه گشوده شود و تنبيهى به ظهور نرسد ، به تدريج زياد شود و ديگران نيز خيانتها بكنند و مرتبه‌مرتبه مفضى به اختلال امور مالى بلكه ملكى مىگردد ، و حاجز آن قوم از خلاف حساب و خيانت كردن اغلب اوقات به غير از بيم و خوف از جانب پادشاه چيزى نيست . چون اين معنى رفع شود ، ديگر چه چيز حاجز ايشان تواند بود . ديگر ، بايد كه پادشاه ايشان را مانع باشد كه جهت كارسازى حسابى كه بر ايشان لازم باشد از سپاهيان و رعايا توقّعات كنند ، و طمع بيش از رسوم حسابى خود بنمايند « 1 » ، و مانع باشد كه تأخير در كارسازى مردم ، خصوصا سپاهيان ، مىنموده باشند و ايشان را از تعطيل اوقات و اشتغال به ملاهى مانع باشد ، و در اين ابواب تأكيد تمام مىنموده باشد . ديگر ، بايد كه پادشاه تأكيد آن مىنموده باشد كه حواله و اطلاق ديوانى بر رعايا در وقتى باشد كه بر رعيّت اداى خراج و حقوق ديوانى آسان باشد ، و پيش از وقت رفع حاصل و ايّام سهولت اداى حواله ننمايند تا باعث خرابى و شكستگى رعيّت نگردد . ديگر ، بايد كه پادشاه تأكيد مىنموده باشد كه ميزان عدل و قانون تعديل را از دست نگذارند و جانب پادشاه را زياده از قدر حسابى بر رعيّت ترجيح ندهند و اگر بىگناه رعيت نقصانى به پادشاه رسد ، آن را تحميل بر رعيت ننمايند و در مواضعى كه خرابى راه يافته باشد و خراجات و مؤنات ايشان سنگين باشد و گنجايش تخفيف باشد ، بىعرض به خدمت پادشاه به دستور مقرّر حواله و اطلاق ننمايند ؛ و چون در اين ابواب پادشاه ايشان را مؤاخذه نمايد و اعتراض « 2 » كند ، ايشان ترك سلوك طريق احتياط نخواهند نمود . و چون امور نويسندگان و ارباب ديوان منوط به آراى صائبه وزراى اعظم است ، پادشاه [ 182 ب ] در اين باب با وزير اعظم تأكيد نمايد كه در اين ابواب اهتمام تمام لازم داند و هرچند وزير دانا و مشفق و مصلح باشد ، ليكن تأكيد و گفتن پادشاه را تأثير ديگر

--> ( 1 ) . در اصل بدون نقطه آمده است و به هردو شكل « بنمايند » و « ننمايند » صحيح است . در نسخهء مر « ننمايند » آمده است . ( 2 ) . ظاهرا در اصل « اعتراض » آمده و مر همين‌گونه ضبط كرده . در مج « اعراض » آمده است .