مازندران و طبرستان دارد و آذربايجان و ارمن « 1 » و ارّان « 2 » دارد و از شام تا در انطاكيه « 3 » و بيت المقدس دارد . بنده خواستى كه جاى اين به چهارصد هزار كس هفتصد هزار مرد داشتى ، از بهر آنكه چون مرد بيش بودى غزنين و سند خداوند را بودى و همهء تركستان و چين و ماچين نيز داشتى و يمن و حبشه و بربر و نوبه نيز داشتى و مغرب و شام و اندلس تا قيروان مغرب نيز داشتى و همهء روم در طاعت بودى ، از جهت آنكه هر پادشاهى را كه لشكر بيشتر ولايت بيشتر باشد و هركه را لشكر كمتر ولايتش كمتر . هرگاه از لشكر بكاهد ، از ولايت كاسته شود و چون در لشكر افزايد ، در ولايت افزوده شود . ديگر معلوم رأى عالى باشد كه چون از چهارصد هزار مرد هفتاد هزار مرد بدارند ، سيصد و سى هزار مرد را نام از ديوان بيرون كنند به همه حالى سيصد و سى هزار مرد بيش از هفتاد هزار باشند . اين سيصد و سى هزار مرد شمشيرزن ، چون از اين دولت اميد برند پادشاهى به دست آورند يا كسى را بر خود امير سازند ، چندان كار پيش آيد كه خزانه‌هاى چندين ساله همه در سر آن رود . و گاه باشد كه آن كار به صلاح آيد و گاه باشد كه به صلاح نيايد . مملكت را به مردان سپاهى نگاه توان داشت و سپاهيان را به زر . هركه ملك را گويد : خ زر را بگير و مردان كار را بگذار خ او به حقيقت دشمن ملك باشد و فساد ملك جويد كه اين مالها از مردان و سپاهيان به‌دست آمده است . سخن آن‌كس نبايد « 4 » شنيد .

--> ( 1 ) . مراد سرزمين ارمينيه يا ارمنيه است كه خود به دو قسمت صغرى و كبرى تقسيم مىشود . ارمنيه صغرى يا ارمنستان صغير از سيسيه تا نواحى كوهستانى كه از رود سيحان و جيحان مشروب مىشد را شامل بود و از سمت جنوب تا بحر الرّوم مىرسيد . ظهور سلجوقيان در فلات آسياى صغير مقارن شد با تشكيل دولت ارمنستان صغير مسيحى در بلاد طوروس و اندكى پس از سال 473 ق . روپن ، مؤسس آن دولت ، شهر سيس يا سيسيه را پايتخت كشور خود قرار داد . دولت ارمنستان صغير تا سال 743 ق . پايدار ماند . ارمنيه كبرى داراى دو قسمت داخلى و خارجى بود و اگرچه اكثر اهالى آن عيسوى بودند ، از زمان قديم تحت حكومت مسلمين قرار گرفته بود . كرسى اين ايالت شهر دبيل بود كه در شمال آرارات قرار داشت . نك : لسترنج ، صص 149 و 196 . ( 2 ) . ناحيه‌اى در مجاورت آذربايجان كه رود ارس ميان آن قرار دارد . شهرهاى گنجه و برذعه و بيلقان از جمله شهرهاى آن هستند . ارّان اينك با قلمرو دولت جمهورى آذربايجان انطباق دارد . معجم البلدان ، ج 1 ، ص 136 . ( 3 ) . شهرى عظيم كه در كنار درياى روم در جانب شام واقع بوده است . آثار البلاد ، ص 205 . ( 4 ) . در اصل بدون نقطه آمده و در مر : « ببايد » ضبط شده است . اينجا برابر نسخهء مج و سياستنامه ، تصحيح هيوبرت دارك ، ص 224 نقل شد .