باب دوم از قسم دوم در تدبير و سلوك پادشاه نسبت به طبقهء اهل قلم كه ايشان علما و حكما و فقها و اهل شرع و وزرا و اشراف و قضات و اطبا و منجّمان و كتّاب و منشيان و محاسبان و مستوفيان و امثال ايشانند كه قوام دين و دولت به وجود ايشان مرتبط است . و [ 144 ب ] در اين باب چند فصل است : فصل اول : در تدبير ترتيب و تربيت ملوك متعلقان و مخصوصان و ملازمان را على الاطلاق ، خواه از طبقه اهل قلم باشند و خواه از طبقات ديگر . ببايد دانست كه پادشاه را در سرانجام احوال ملك و نسق امور پادشاهى انصار و اعوان بسيار در كار است . جمعى جهت حفظ دين و مذهب و ضبط قواعد شرع و ملّت و ارشاد و هدايت انام و اشاعت مراسم اسلام و معرفت قوانين عقلى و تعليم ضوابط كلّى و مساعدت در امور اخروى ؛ و اين طبقه عالمان و حكيمان و فقيهان و مجتهدان و صدور « 1 » و

--> ( 1 ) . شغل صدارت از جملهء مشاغل شرعى و مذهبى در دورهء صفويه بوده است . ميرزا سميعا در باب وظايف صدر گويد : « لازمهء منصب مطلق صدارت تعيين حكام شرع و مباشرين اوقاف تفويضى و ريش‌سفيدى جميع سادات و علما و مدرّسان و شيخ الاسلامان و پيش‌نمازان و قضات و متوليان و حفّاظ و ساير خدمهء مزارات و مدارس و مساجد و بقاع الخير و وزراى اوقاف و نظار و مستوفيان و ساير عملهء سركار موقوفات و محرّران و غسالان و حفاران با اوست . » ( نك : تذكرة الملوك ، ص 2 ) ، همچنين مينورسكى به تغييراتى كه در وظايف صدور در دوران سلطنت صفويه رخ داده اشاره كرده است . وى گويد : « شاه سليمان وظايف صدر را تفكيك و آنها را به صدر خاصه و عامه سپرد . صدر خاصه به امور خالصهء سلطنتى مىپرداخت و صدر عامه به املاك عامهء مردم . صدر خاصه از لحاظ رتبه بر صدر عامه برترى داشت و در مجامع و بارهاى عام بر دست چپ سلطان مىنشست و در دست