روند ، ملك ايشان را نظامى و دولت ايشان را دوامى نباشد و به اندك زمانى به نكبت دنيوى و شقاوت اخروى مبتلا گردند ، چه پادشاهى ظالم چون بنايى است عالى كه بر روى برف نهند ؛ هرآيينه اساس آن به تاب [ 129 ب ] آفتاب عدل الهى گداخته گردد و بنا منهدم شود . در كلمات شريفه حضرت امير المؤمنين - صلوات اللّه عليه - مذكور است كه ، « اذا بنى الملك على قواعد العدل و دعم بدعايم العقل نصر اللّه مواليه و خذل معاديه . » يعنى : « هرگاه بناى ملك و پادشاهى براساس و قواعد عدالت مبنى باشد و مستحكم باشد به ستونهاى عقل ، نصرت دهد خداى عز و جلّ دوست آن دولت را و مخذول و منكوب سازد دشمن آن را . » و پادشاهى كه بر منهج اول باشد ، تمسك به عدالت كند و رعايا را به جاى دوستان و اصدقا دارد و بلد را از خيرات عامه مملوّ سازد و عنان شهوت خود را به دست عقل دهد و مالك خود باشد . و پادشاهى كه به راه دوم برود و توسّل به جور و ظلم جويد و رعايا را به جاى بندگان خود دارد و بلد را پر از شرور عام كند ، خود بندهء شهوت باشد و اطاعت احكام عقل و شرع ننمايد . و مراد به خيرات عامّه امن بود و سكون و آرام و مودّت و دوستى با يكديگر و عدل و عفاف و لطف و احسان و وفا و امثال آن ؛ و مراد به شرور عامّه خوف بود و اضطراب و تنازع و خصومت و جدال و جور و حرص و اسراف و عنف و غدر و خيانت و ناراستى و مسخرگى و بىحيايى و غيبت و امثال آن . و مردمان در هردو حال نظر بر پادشاهان داشته باشند و اقتدا به سيرت ايشان كنند كه « الناس على دين ملوكهم . » يعنى : « مردمان بر دين پادشاهان خودند . » و « النّاس بزمانهم اشبه منهم بآبايهم . » يعنى : « مردمان به زمان و متعارف وقت خود شبيهترند از ايشان به آباى خود . » « 1 » پس ، اگر زمام مهامّ در دست اقتدار پادشاه عادل باشد ، همه‌كس سيرت نيكو پيش گيرند و در اكتساب فضايل كوشند و چون حال بر خلاف اين بود ، همه‌كس به جانب رذايل و اخلاق نكوهيده و اعمال ناپسنديده راغب و مايل باشند . و از اينجاست كه در احاديث شريفهء مصطفويه وارد شده كه ، اگر سلطان عادل باشد ، از هر حسنه كه از رعايا صادر شود او را بهره‌اى باشد و اگر ظالم باشد ، در هر سيّئه كه از ايشان صادر شود ، شريك باشد .

--> ( 1 ) . نك : اخلاق ناصرى ، همان ؛ اخلاق محتشمى ، ص 420 .