و لشكر ايشان در تنعّم و فراغت و استراحت بسيار نمىكوشند . با وجود عوارض اختلال كه در ملك ايشان مكرّر روداد ، احوال ايشان مضمحل نشد و دولت از ايشان نرفت . و لشكر هندوستان و سلاطين ايشان چون به عادت آن ملك بسيار [ 120 آ ] سنگين و گرانبار و پرمؤنت و عيش و فراغت دوست مىداشتند ، در هيچ زمانى يكى از ايشان را بر بلاد ايران يا توران استيلايى نصيب نشد و آنچه مىشد برعكس بود ، چنان كه خسرو دهلوى « 1 » گفته : شاه دهلى به بخارا نرود * آب از زير به بالا نرود و به سبب وجه مذكور ، پادشاهان سابق در تخفيف مؤنات مىكوشيده‌اند و تكلّفات بسيار از مردم ، خصوصا از سپاهيان ، نمىپسنديده‌اند و اگر در زينت مىكوشيده‌اند ، زينتى چند بوده كه ضايع نمىشده و باعث وقر در نظر دوستان و دشمنان بوده . چون طلا و نقره و جواهر و امثال آن‌كه باعث زينت است و ضايع و مندرس نمىشود . و بنابر ملاحظهء وجوه مذكوره ، نواب عليّين آشيان فردوس مكان شاه طهماسب الحسينى - انار اللّه تعالى برهانه - در زمان دولت خود طريقهء قناعت و خفّت معاش معمول ساخته بود ؛ چه در آن زمان ، مردم از مأكول و ملبوس به قليلى قناعت مىكردند و طريقهء اسراف و زيادتى تكلّفات معمول نبود . چهار ذرعى طبسى ، كه قيمت قليلى دارد ، در آن زمان به سه قسمت مىنموده‌اند و هر قسمتى را در ميان آن كرباس و آستر مىگذاشته‌اند و شخصى معتبر سالها بر ميان مىبسته . و در آن زمان لباس تجمل بوده ، و على هذا القياس ساير اشياء بر اين نهج معمول و مستمرّ بوده . لاجرم در آن زمان خزانه در كمال معمورى بوده و لشكرها در كمال سرانجام بوده‌اند و فقرا و مساكين و يتيمان از دولت پادشاه بوده‌اند . چنان كه در اكثر بلاد شيعه مقرّرات و مرسومات جهت درويشان و

--> ( 1 ) . از عارفان و شاعران نام‌آور پارسىگوى هندوستان در نيمهء دوم قرن هفتم و اوايل قرن هشتم هجرى ، متولد 651 و متوفّى 725 ق . ، صاحب ديوان شعرى كه به نام خود او شهره است و ثمانيهء خسرويه كه مشتمل است بر مثنويهاى هشت‌گانهء وى و جواهر خسروى او مجموعه‌اى است از اشعار در موضوعات مختلف . براى كسب اطلاع بيشتر ر ك : صفا ، ذبيح الله ، تاريخ ادبيات در ايران ، ج 2 / 3 ، صص 771 تا 797 .