ملك و ملّت ، مشاورت ايشان را دخل ندهد ، چه در خبر است كه : « شاوروهنّ و خالفوهنّ ، فانّ فى خلافهنّ البركة . » « 1 » يعنى : « با ايشان مشاورت كنيد تا دلهاى ايشان به آن خوش گردد و مخالفت رأى ايشان كنيد كه بركت در خلاف رأى ايشان است » . و بالجمله نسبت به « 2 » ايشان طريقهء عدالت و اعتدال در همه باب منظور دارد . از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و إله منقول است كه ، « مثل زن ، مثل ضلع معوّج است . اگر چنان گذاشتى ، از آن منتفع مىشوى و اگر آن را راست كنى ، شكسته مىشود . » و از حضرت امام زين العابدين عليه السّلام منقول است كه فرموده ، « حقّ زوجه آن است كه بدانى كه خداى عز و جلّ او را آرام و انس تو ساخته . پس ، بدانى كه آن نعمتى است از جانب خداى عز و جلّ بر تو . پس ، گرامى دارى و رفق كنى با او ، اگرچه حقّ تو بر او واجب‌تر است . به درستى كه او راست بر تو آنكه رحم كنى او را ، به جهت آنكه او اسير تو است و اطعام او كنى و پوشش دهى ؛ و هرگاه نادانى كند ، از او عفو كنى . » و خداى عز و جلّ در قرآن مجيد فرموده : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً « 3 » . يعنى : « اى آن كسانى كه ايمان آورده‌ايد ! نگاه داريد نفسهاى خود و اهل خود را از عذاب آتش » . پس ، بر هر مؤمن لازم است كه به زنان خود دين حقّ تعليم نمايد و ايشان را از عذاب و عقاب اخروى تحذير فرمايد ، و از خطر تساهل در رعايت حقوق بندگى حقّ و عقوبت مخالفت آگاه كند و آداب فرايض و سنن و احكام طهارات و امثال آن تعليم نمايد و در اين امور مساهله و مداهنه ننمايد . امّا حقوق عبيد بغايت عظيم است . نقل است كه آخرين وصيّتى كه حضرت رسول صلّى اللّه عليه و إله به‌جا آورد اين بود كه : « الصّلوة و ما ملكت ايمانكم » « 4 » . يعنى : « نماز را به‌پاى داريد و بندگان خود را نيكو داريد . » و حضرت رسول صلّى اللّه عليه و إله فرموده كه ، « بترسيد از خداى عز و جلّ در حقّ آن كسانى كه در ملك و تصرّف شمايند . يعنى ، ايشان را نيكو داريد ؛ بخورانيد ايشان را از آنچه شما مىخوريد ، و بپوشانيد ايشان را از آنچه شما مىپوشيد . و

--> ( 1 ) . بحار الانوار ، ج 77 ، ص 165 . ( 2 ) . اصل : « با » اينجا براساس نسخهء مر نقل شد . ( 3 ) . تحريم : 6 . ( 4 ) . اللّه اللّه فى الصلاة و ما ملكت ايمانكم . بحار الانوار ، ج 78 ، ص 147 .