ميان قهر خدا و عدو مشو حايل * به انتقام الهى گذار دشمن را * * * ز انتقام حقّ ايمن نمود دشمن را * ز خصم هركه به زور خود انتقام كشيد « 1 » و از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و إله منقول است كه ، « انّ اللّه يحبّ [ الحيىّ ] الحليم العفيف المتعفّف . » « 2 » يعنى : « به درستى كه خداى عز و جلّ دوست مىدارد حيادار حليم صاحب عفّت خويشتن را بر عفّت دارنده . » و آن حضرت فرموده كه ، « ما أعزّ اللّه بجهل قطّ ، و لا أذلّ بحلم قطّ . » « 3 » يعنى : « عزيز نگردانيد خداى عز و جلّ هيچ‌كس را به جهل و نادانى هرگز ، و ذليل و خوار نگردانيد هيچ‌كس را به حلم هرگز . » و از حضرت صادق عليه السّلام منقول است كه ، « هرگاه ميان دو كس منازعه شود ، دو فرشته فرود مىآيند و مىگويند به آن يكى كه سفاهت كند كه ، گفتى و گفتى و تو اهل آن چيزى كه گفتى و زود باشد كه جزا داده شوى به آنچه گفتى . و به آن يك كه حليم است مىگويند كه ، صبر كردى و حلم به‌جا آوردى ، زود باشد كه خداى عز و جلّ بيامرزد تو را ، اگر به اتمام رسانى آن را . پس ، اگر حليم رو كند بر آن خصم ، بالا مىروند آن فرشتگان . و حضرت امام رضا عليه السّلام فرموده كه ، « از علامات فقيه علم و حلم و صحّت است . و آن حضرت فرموده كه ، مرد عابد نمىباشد تا آنكه حليم نباشد . » و حضرت صادق عليه السّلام فرموده كه ، « كفى بالحلم ناصرا . » « 4 » و فرموده : « اذا لم تكن حكيما فتحلم . » « 5 » يعنى : « كافى است به حلم يارىدهنده . » يعنى ، چون حلم باشد ناصرى ديگر ضرور نيست . « و هرگاه حليم نباشى خود را بر حلم دار . » و حضرت رسول صلّى اللّه عليه و إله در بعضى خطب شريفهء خود فرموده‌اند كه ، « الا اخبركم بخير اخلاق الدّنيا و الآخرة ؟ العفو عمّن ظلمك و تصل من قطعك ، و الاحسان الى من أساء

--> ( 1 ) . اشعار در نسخهء اصل در حاشيه نوشته شده‌اند . در نسخهء ، مر بيت دوم ميان حديث امام صادق ( ع ) - كه بعد از اين مىآيد - گنجانده شده بود كه به دليل تناسب موضوع بعد از بيت اول آورده شد . ( 2 ) . الكافى ، ج 2 ، ص 112 . ( 3 ) . الكافى ، ج 2 ، ص 112 و وسائل الشيعة ، ج 11 ، ص 211 . ( 4 ) . روضة المتقين ، ج 12 ، ص 155 و الوافى ، ج 4 ، ص 447 . ( 5 ) . المحجة البيضاء ، ج 5 ، ص 314 .