ربّانى و ترادف و توالى آلاء سبحانى مناسب است . ببايد دانست كه نعمتهاى خداى عز و جلّ را حصر نمىتوان كرد و قدرت بشرى را قوّت احاطه و استيفاى نعماى ربّانى نيست ، چنان كه خداى عز و جلّ در قرآن مجيد فرموده كه ، وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها « 1 » يعنى : « اگر در مقام شمردن نعمتهاى ربّانى درآييد ، احصا نمىكنيد آن را . » يعنى ، شما را قوّت و توانايى احصاى آن نيست . لب فروبستنم از شكر نه از كفران است * شكر نعمت ز فراوانى نعمت نكنم و در اين باب ، اشارهء مجمل مىكنيم تا حقيقت اين سخن ظاهر شود . بدان‌كه انسان را دو جانب است : يكى جانب عقل و نفس ، و يكى جانب جسم و بدن . و جانب اوّل رفيعتر و شريفتر است و عجايب اسرار آن عظيمتر است و نعمتها كه در آن جانب مخلوق شده بزرگتر و شريفتر . و امّا ، بدن انسان مشتمل است بر عجايب بسيار و غرايب حكمتهاى بيشمار ، و حكماى دانا در تشريح بدن انسان و فوايد و منافع اعضا و اجزا فكرها كرده‌اند و بر بسيارى از اسرار و حقايق مطّلع شده و هنوز بر اندكى از بسيار مطّلع نشده‌اند ؛ چنان كه يكى از افاضل علما گفته كه ، حكما در تشريح اعضا و منافع خلقت انسان هزار ورق نوشته‌اند و آنچه يافته‌اند قطره‌اى است از درياى بيكران . و بدن انسانى كه به اين حكمت و تدبير مخلوق شده حفظ صحّت آن موقوف است بر تدبير بسيار ، و جهت حصول آن خداى عز و جلّ نعمتهاى بسيار آفريده كه عقل بشرى را قدرت بر احاطهء جميع آنها نيست . و يكى از تدبيرات متعلّقه به حفظ صحّت بدن ، تدبير اكل و شرب است كه بىآن حفظ حيات و صحّت بدن متصوّر نيست ، و ما در اين مقام اشارتى اجمالى به كيفيّت تدبير غذا تا وقتى كه جزء بدن شود مىنماييم ، و اشاره به بعضى نعمتها كه در ضمن اين امر متحقّق است مىكنيم و به وسايطى كه در اين باب است از تقديرات و تصريفات و تسخيرات ملكى و ملكوتى و دقايق اسباب جسمانى و حيوانى اشارتى اجمالى مىشود تا خبير بصير قياس ساير نعمتها را بر اين بنمايد و بداند كه قوّت بشرى احاطه به آن نمىتواند كرد .

--> ( 1 ) . ابراهيم : 34 .