پادشاه بايد رسانيد ، هرچند مضمون آن تلخ و ناخوشگوار باشد . و اگر بعضى را صريح نتوان گفت در لباس تمثيل و حكايت و تلويح و اشارت اظهار بايد نمود ، بر وجهى كه منافى احترام و احتشام مجلس پادشاه نبوده باشد . و بر پادشاه لازم است كه به سخنان روكش خوشامدگويان فريفته نشود و فى الحال باور نكند ، بلكه در جستجو و تفحّص و تفتيش كمال اهتمام مرعى دارد تا حقيقت هرچيز چنان كه هست روشن شود و موافق مصلحت عمل نمايد ، كه بسيار بوده كه لشكرها از خصمان شكست يافته‌اند و قتل و اسر به طوايف بسيار راه يافته و اهل تلبيس « 1 » به جهت خوشامدگويى و مراعات مصلحت خود عكس آن در ضمير ملك مستقرّ ساخته‌اند و به واسطهء عدم تفحّص ، پادشاه آن را قبول نموده و از آن فسادها ناشى شده و بسيار بوده كه ملك به فساد رفته . حاصل طريقهء عقل در اين باب ، آن است كه پادشاه به شنيدن سخنان خوشامد كم رغبت باشد و به سخنانى كه بعضى حلال نمكان از روى غمخوارى گويند ، هرچند تلخ باشد ، اظهار رغبت نمايد و محمدت گويد و از شنيدن آن اظهار بشاشت و خوشحالى نمايد تا رغبت مردمان در آن بيفزايد و در مقام راستگويى و حق‌ّگويى درآيند ، و كسى كه سخنان خوشامدآميز او بىاصل و غلط بيرون آمد ، او را نكوهش و سرزنش نمايد تا رغبت ايشان از آن طريقه كم شود . مجملا ، بايد كه پادشاه از ناراستى وحشت تمام اظهار كند و مبالغه بسيار در نفرت از آن به‌جا آورد ، بلكه تنبيهات و تأديبات به‌جا آورد تا همه‌كس ، خصوصا خواصّ پادشاه ، به راستى و حق‌ّگويى گرايند و از دروغها و غلطها ، كه مبنى بر مصلحتهاست ، احتراز لازم دانند . در كلمات شريفهء حضرت امير المؤمنين عليه السّلام آمده : « من دعاك الى الدّار الباقية و اعانك على العمل لها فهو الصّديق الشّفيق » يعنى : « هركس كه تو را دعوت كند به تحصيل آنچه در دار باقى حاصل مىشود از ثواب ، و مددكارى تو كند بر عمل از جهت آخرت ، او دوست مهربان غمخوار است » . و آن حضرت فرمود : « من أخافك لكى يؤمنك خير من يؤمنك لكى يخيفك » يعنى : « هركس كه در ابتدا تو را از آفات عواقب بترساند ، تا آنكه اين ترس باعث امنيّت شود ، به از كسى است كه تو را در ابتدا امن سازد ،

--> ( 1 ) . پنهان كردن حقيقت ، پنهان داشتن مكر و عيب خود از مردم ، فريب و خدعه به‌كار بردن .