باب پنجم در ذكر بعضى اخلاق شريفهء نفسانيّه و ملكات فاضله كه باعث شرف و علوّ نفس است ، و از ملوك و سلاطين بغايت زيبنده است ، و ذكر بعضى اخلاق ذميمه كه احتراز از آن لازم است چون تفصيل جميع مباحث اخلاق و ذكر اجناس و انواع خلقها و اسباب حفظ صحّت نفس و ازالهء مرضهاى نفسانى ، و بيان علل هر خلق نيك و بد بسيار به طول مىانجامد و باعث آن مىشود كه از غرض كتاب بيرون رويم ، بنابراين بر ذكر بعضى اخلاق كه از معرفت آن چاره نيست اختصار نموديم و آن مباحث را در ضمن چند فصل مرتّب داشتيم . فصل اوّل : در ذكر فضيلت عدل خداى عز و جلّ در قرآن مجيد فرموده : إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ وَ إِيتاءِ ذِي الْقُرْبى وَ يَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ الْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ « 1 » . يعنى : « به درستى كه خداى عز و جلّ امر مىكند به عدل و نيكوكارى و صلهءرحم كردن و عطا به خويشان كردن ، و نهى مىفرمايد از گناهان رسوا و منكر و ظلم . موعظه مىكند شما را كه شايد متذكّر شويد » . و خلاصهء اين خطاب شريف آن است كه حقّ - جلّ و علا - بندگان خود را از راه ظلم و ستم و جور به منهج شفقت و عدل و احسان مىخواند و از قبايح افعال و اقوال منع مىفرمايد ، و همه كس به اين مأمورند ، خاصّه ملوك و حكّام كه اختصاص ايشان به حكم عدل بيشتر است و سؤال كردن ايشان از عدالت و ترك ظلم قويتر . و از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و إله منقول است كه ، « هر حاكمى كه بر رعيّت خود رحم نكند ، خداى عز و جلّ بهشت را بر وى حرام گرداند . » و از آن حضرت منقول است كه ، « هيچ حاكمى يك شب با نيّت ظلم به رعيّت

--> ( 1 ) . نحل : 90 .