فصل دوم : در مقدار زمان توبه و اندازهء توبه از احاديث پيش معلوم شد كه هرچند بنده توبه كند از گناه ، باز توبه را شكسته به گناه رجوع كند باز توبه و بازگشت به خداى عز و جلّ كند ، توبهء او مقبول است . و وقت توبه مادامى است كه رمقى از حيات باقى باشد . بكر بن اعين روايت كرده از حضرت امام محمّد باقر يا حضرت امام جعفر صادق عليهما السّلام « كه ، آدم عليه السّلام گفت : خ يا ربّ ! مسلّط گردانيدى بر من شيطان را و جارى گردانيدى او را از من به جاى خون - يعنى ، همچنانكه خون در اعضاى من جارى است ، شيطان به من راه دارد - پس ، جهت من چيزى قرار ده خ . خداى عز و جلّ فرمود : خ يا آدم ! گردانيدم از براى تو كه هركس از ذرّيّت تو كه عزم بر سيّئه نمايد ، بر او نوشته نشود . پس ، اگر آن گناه را بكند بر او يك گناه نوشته شود ، و هركه از ايشان قصد حسنه بكند ، پس اگر نكند آن حسنه را از جهت او يك حسنه نوشته شود ، و اگر آن حسنه را بكند خداى عز و جلّ جهت او ده حسنه بنويسد خ . آدم گفت : خ يا ربّ ! زياد كن از جهت من خ . فرمود كه ، خ گردانيدم از جهت تو كه هر كس از ايشان كه گناهى بكند ، پس استغفار كند از آن گناه ، مىبخشايم از جهت او خ . آدم گفت : خ يا ربّ ! زياد كن از جهت من خ . فرمود : خ گردانيدم از جهت ايشان توبه ، و پهن و منبسط گردانيدم از جهت ايشان توبه را تا وقتى كه نفس برسد به اينجا خ . گفت : خ يا ربّ ! كافى است مرا خ . » و حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام فرموده كه ، « حضرت رسول صلّى اللّه عليه و إله فرموده كه ، هركه توبه كند پيش از مردن به سالى ، قبول مىكند خداى عز و جلّ توبه او را . » پس ، فرمود كه ، سال بسيار است ؛ هركه توبه كند قبل از مرگ به ماهى ، توبهء او مقبول است . » آنگاه فرمود كه ، « ماه بسيار است . » آنگاه فرمود كه ، « هركه توبه كند پيش از مرگ به يك هفته ، قبول مىكند خداى عز و جلّ توبهء او را . » پس ، فرمود كه ، « يك هفته بسيار است ؛ هركه توبه كند پيش از مرگ به يك روز ، قبول مىكند خداى عز و جلّ توبه او را . » پس ، فرمود : « به درستى كه يك روز بسيار است ؛ هركه توبه كند پيش از معاينه ، توبهء او مقبول است » . و مراد از معاينه ، معاينهء مرگ است يا معاينهء احوال آن عالم كه در حين مرگ مىباشد .