الفيض الكاشاني
65
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )
شك اگر از بينش برخوردار ، و از انديشهء شكم و فرج و شهوتهاى نفس فارغ ، و از دشمنى اقران و دوستى برادران آسوده باشى شگفتى تو در اين باره به منتهاى حدّ آن خواهد رسيد . سپس از همهء اينها چشم بپوشان و به خانهاى كه از موم بنا مىكند بنگر كه از ميان همه اشكال ، شش گوشه را بر مىگزيند و آن را گرد يا چار گوشه و يا پنج گوشه نمىسازد بلكه آن را شش گوشه بنا مىكند ، چه اين شكل داراى امتيازاتى است كه فهم مهندسان از درك آن قاصر است ؛ و آن امتياز اين است كه وسيعترين و جادارترين شكلها دايره است و آنچه به آن نزديك مىباشد ، و در مربّع زاويههاى آن بدون استفاده مىماند ، چه شكل زنبور دايرهوار و مستطيل است ، لذا مربّع را اختيار نكرده تا زاويههاى خانهها خالى و بى فايده بماند . همچنين اگر خانههاى كندو را مدوّر مىساخت در خارج آنها گشادگيهايى پديد مىآمد كه سودى در آنها نبود ، چه شكلهاى مدوّر را هرگاه در كنار هم قرار دهند از همه طرف پيوسته و به هم متّصل نمىشوند ، و در شكلهاى زاويهدار بجز شش گوشه شكلى يافت نمىشود كه از حيث گنجايش به دايره نزديك باشد و سپس هنگامى كه همهء آنها را در كنار هم قرار دهند در كل آن فرجه و گشادگى بدون استفادهاى باقى نماند ، و اين همان خصوصيّتى است كه در اين شكل وجود دارد . اكنون بنگر كه چگونه خداوند متعال زنبور عسل را براى لطف به او و عنايت به وجود آن با همه خردى جثّه و ريزى قامت به چيزى كه نياز دارد ملهم فرموده است تا از زندگى گوارايى برخوردار باشد . آرى منزّه است خداوندى كه كار او بزرگ و لطف و منّت او بر آفريدگانش گسترده است . اينك از همين توضيح اندكى كه دربارهء جانوران كوچك داده شده عبرت گير و شگفتيهاى ملكوت زمين و آسمانها را فرو گذار ، چه در همان مقدارى كه فهم قاصر ما مىتواند بدان رسد عمرها سپرى مىشود بى آن كه بتوان آنها را روشن و آشكار ساخت ، در حالى كه ميان آنچه دانش ما بدان مىرسد و دانش عالمان و پيامبران تناسبى وجود ندارد ، همچنان كه دانش همه خلايق در برابر علومى كه خداوند آنها را به خود اختصاص داده قابل مقايسه نيست ، بلكه همه آنچه را خلايق دانستهاند در برابر علم حق تعالى شايستگى ندارد كه به آنها علم گفته شود . بارى با نظر و توجّه به اين امور و نظاير آنها معرفتى كه انسان از طريق آسانترين اين دو راه به دست آورده فزونى مىيابد و با افزايش معرفت محبّت زياد مىشود ، و اگر خواهان سعادت لقاى پروردگارى دنيا را پشت سر بينداز و عمر را در فكر دايم و ذكر لازم مستغرق كن ، شايد به اندكى از اين سعادت بهرهمند شوى ، ليكن با اين اندك به ملكى عظيم كه پايانى