« 1 » . سپس به طعام آنها بنگر كه زقّوم است چنان كه خداوند فرموده است : ثُمَّ إِنَّكُمْ أَيُّهَا الضَّالُّونَ الْمُكَذِّبُونَ لَآكِلُونَ مِنْ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ ، فَمالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ ، فَشارِبُونَ عَلَيْهِ مِنَ الْحَمِيمِ ، فَشارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ « 2 » . و نيز خداوند فرموده است : إِنَّها شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ طَلْعُها كَأَنَّهُ رُؤُسُ الشَّياطِينِ ، فَإِنَّهُمْ لَآكِلُونَ مِنْها فَمالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ ، ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْها لَشَوْباً مِنْ حَمِيمٍ « 3 » . نيز فرموده است : تَصْلى ناراً حامِيَةً ، تُسْقى مِنْ عَيْنٍ آنِيَةٍ « 4 » ، و نيز : إِنَّ لَدَيْنا أَنْكالًا وَ جَحِيماً ، وَ طَعاماً ذا غُصَّةٍ وَ عَذاباً أَلِيماً « 5 » . ابن عبّاس گفته است : « پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : اگر قطره‌اى از زقّوم در درياهاى دنيا بچكد زندگى بر مردم دنيا تباه مىشود پس چگونه خواهد بود كسى كه آن طعام اوست » « 6 » . انس گفته است : پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « به آنچه خداوند شما را بدان ترغيب كرده رغبت كنيد ، و از آنچه شما را از آن بر حذر داشته بر حذر باشيد ، و بترسيد از عذاب و عقاب او و از جهنّم كه خداوند شما را بدانها ترسانيده چه اگر قطره‌اى از بهشت در دنيايى كه در آنيد با شما باشد آن را برايتان خوش و گوارا مىسازد ، و اگر قطره‌اى از دوزخ در دنيايى كه در آن هستيد با شما باشد آن را برايتان ناخوش و ناگوار مىگرداند » « 7 » . ابو الدرداء گفته است : « پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : بر دوزخيان گرسنگى را چيره مىكنند به طورى كه با عذابى كه گرفتار آنند برابرى مىكند ، براى طعام فرياد رسى و لابه مىكنند به آنها طعامى از خار و خس داده مىشود كه نه فربه مىكند و نه گرسنگى را فرو مىنشاند ، و نيز به آنها طعامى گلوگير داده مىشود و هنگامى كه به ياد مىآوردند كه در دنيا لقمه گلوگير را با

--> ( 1 ) كهف / 29 : . . . و اگر تقاضاى آب كنند آبى براى آنها مىآورند همچون فلز گداخته كه صورتها را بريان مىكند چه بد نوشيدنى و چه بد محلّ اجتماعى است . ( 2 ) واقعه / 51 تا 55 : سپس شما اى گمراهان تكذيب كننده قطعا از درخت زقّوم مىخوريد و شكمها را از آن پر مىكنيد ، و روى آن از آب سوزان مىنوشيد ، و همچون شترانى كه دچار بيمارى عطش شده‌اند از آن مىآشاميد . ( 3 ) صافّات / 64 تا 68 : درختى است كه در قعر جهنّم مىرويد ، شكوفه آن مانند كلّه شياطين است ، آنها از آن مىخورند و شكم خود را از آن پر مىكنند ، سپس روى آن آب داغ متعفّنى مىنوشند . ( 4 ) غاشية / 4 و 5 : در آتش سوزان وارد مىشوند از چشمه‌اى بسيار داغ به آنها مىنوشانند . ( 5 ) مزمّل / 12 و 13 : نزد ما غلّ و زنجيرها و ( آتش ) دوزخ ، و غذايى گلوگير و عذابى دردناك است . ( 6 ) سنن ترمذى ، ج 10 ص 54 و گفته حديثى صحيح است . ( 7 ) سنن بيهقى ، التّرغيب و التّرهيب ، ج 4 ، ص 453 .