مىشوند . و آن چه منظرى زشت و نردبانى سخت و گذرگاهى تنگ است . بنابراين به حال خود بينديش كه تو بايد از اين صراط بگذرى و به سوى آن بالا روى در حالى كه پشت تو از گناه گرانبار است و هرگاه به چپ و راست خود بنگرى مىبينى كه مردم در پى هم در آتش مىافتند ، و در اين حال پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مىگويد : « اى پروردگار من سلامت بدار ، سلامت بدار » ، و بر اثر كثرت لغزش خلايق از صراط ضجّه‌ها ويل و ثبور ( اى واى ، هلاكت ) از قعر جهنّم به سوى تو بلند است . و چگونه خواهى بود اگر پايت بلغزد و پشيمانى تو سودى نداشته باشد و فرياد اى واى بر من بلند كنى و بگويى اين همان است كه از آن بيمناك بودم ، اى كاش براى حيات خود عمل نيكى از پيش مىفرستادم ، اى كاش راه پيامبر را اتّخاذ مىكردم ، اى واى كاش فلان را به دوستى نمىگرفتم ، اى كاش خاك مىبودم ، اى كاش بكلّى فراموش شده بودم ، اى كاش مادرم مرا نزاييده بود ، و در همين حال آتش تو را مىربايد و نعوذ باللّه منادى ندا مىكند : اخْسَؤُا فِيها وَ لا تُكَلِّمُونِ « 1 » ، و راهى براى فرياد و ناله و تنفّس و استغاثه باقى نماند . پس اكنون عقل خويش را در برابر اين خطرهايى كه در پيش رو دارى چگونه مىبينى ، اگر به اينها ايمان ندارى چقدر اقامت تو در دركات جهنّم به همراه كافران طولانى خواهد بود ، و اگر به آنها ايمان دارى ليكن غفلت مىورزى و در فراهم كردن آمادگى براى آن سستى مىكنى چقدر بى پروا و سركشى ، و چه سودى خواهد داشت ايمانت اگر تو را وا ندارد كه با اداى طاعات و ترك معاصى براى جلب رضاى خداوند بكوشى . بى شكّ اگر در پيش روى خود جز هول صراط و اضطراب دل از خطر گذر از آن را نداشته باشى هر چند از آن سالم بمانى اين هول و هراس تو را بس خواهد بود . پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : « صراط بر روى جهنّم نصب شده است و من نخستين پيامبرى هستم كه امّتش را از آن عبور خواهد داد ، و در آن روز جز پيامبران كسى سخن نمىگويد ، و سخن آنان اللهم سلّم سلّم است ، يعنى سلامت بدار ، سلامت بدار ، و در جهنّم چنگكهايى مانند خار سعدان است ، آيا خار سعدان را ديده‌ايد ؟ » عرض كردند : آرى اى پيامبر خدا ، فرمود : « آنها مانند خار سعدانند جز اين كه بزرگى آنها را كسى جز خدا نمىداند ، اين چنگكها مردم را به سبب اعمالشان مىربايند ، برخى به سبب كردارشان هلاك مىشوند و بعضى مانند شخص مصروع به زمين مىافتند ، سپس نجات مىيابند . » « 2 »

--> ( 1 ) مؤمنون / 108 : . . . دور شويد در دوزخ و با من سخن مگوييد . ( 2 ) صحيح بخارى ، ج 8 ، ص 147 از حديث ابى هريره ، ضمن روايتى طولانى .