گوش ، چشم و همهء اعضايش را از او مىگيرد و از اين كه چيزى از اينها به او باز گردد نيز نوميد است . و اگر تنها اينها را دوست داشته باشد و همهء آنها از او گرفته شود درد آن از گزيدن كژدمها و مارها براى او بسيار سنگين‌تر است چنان كه اگر در دوران زندگى آنها را از او بستانند مورد عقوبتى بزرگ واقع شده است . هنگامى كه بميرد حال او نيز به همين منوال خواهد بود ، زيرا ما بيان كرديم نيرويى كه ادراك كنندهء آلام و لذّات است نمىميرد ، و عذاب او پس از مرگ سخت‌تر است ، چه آدمى در زمان حيات با سرگرم كردن حواسّ خود به مجالست و گفتگو با ديگران و اميد به باز گشت آنچه از دست داده يا دست يافتن به عوض آن تسلّى و آرامش مىيابد ، ليكن پس از مردن هيچ گونه تسلّى وجود ندارد چه اين راه بر او بسته مىشود و نوميدى او را فرا مىگيرد . بنابراين هر جامه و دستار و جز اينها را كه دوست مىدارد به گونه‌اى كه اگر آن را از او بستانند اندوهگين و معذّب مىشود ، اگر در دنيا از آن سبكبار باشد در آخرت به سلامت مىماند و معناى اين كه فرموده‌اند : « سبكباران نجات يافته‌اند » همين است و اگر گرانبار باشد عذاب او بزرگ خواهد بود . و همان گونه كه حال كسى كه يك دينار از او به سرقت رود بهتر از كسى است كه ده دنيا از او بدزدند حال كسى كه داراى يك درهم است نيز سبكتر از حال دارندهء دو درهم است و معناى قول پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كه : « دارندهء يك درهم حسابش سبكتر از دارندهء دو درهم است » « 1 » ، همين است . پس هر چيزى از دنيا به هنگام مرگ از خود به جاى گذارى پس از مرگ مايهء حسرت و افسوس تو است . اكنون چنانچه بخواهى زياد بگذار و اگر مىخواهى كم ، اگر زياد به جاى گذارى حسرت خود را زياد كرده‌اى و اگر كم بگذارى پشت خود را سبك ساخته‌اى . در گورهاى توانگرانى كه زندگى دنيا را بر آخرت برگزيده و بدان شاد و مطمئن شده‌اند مار و كژدم زياد است . اينها كه گفته شد ديدگاههاى ايمان دربارهء مارها و كژدمها و انواع ديگر عذابهاى قبر است . ابو سعيد خدرى پسرش را كه مرده بود به خواب ديد ، به او گفت : اى پسرم مرا پندى ده ، پاسخ داد : در خواستهايت خدا را مخالفت مكن ، گفت : اى فرزندم بيشتر گوى ، پاسخ داد : اى پدر طاقت ندارى ، گفت : ميان خود و خدا پيراهنى حايل مكن ، گفته‌اند : سى سال پيراهن نپوشيد . اگر بگويى : كدام يك از اين سه مقام صحيح است ؟

--> ( 1 ) عراقى گفته است : مأخذى براى آن نيافتم .