قدرت اوست » « 1 » ؛ و نيز از آن حضرت از على عليه السّلام روايت است كه : « با تفكّر دلت را بيدار و از شب پهلو خالى كن و از پروردگارت بترس . » « 2 » از امام رضا عليه السّلام روايت شده است كه فرموده است : « عبادت به بسيارى نماز و روزه نيست بلكه عبادت تفكّر در امر خداست . » « 3 » غزّالى مىگويد : از محمّد بن واسع نقل شده كه مردى از اهل بصره پس از مرگ ابى ذرّ نزد همسر وى امّ ذرّ رفت و دربارهء عبادت ابى ذرّ از او پرسيد ؛ پاسخ داد : همهء روز را در گوشهء خانه به تفكّر مىگذرانيد . يكى از پيشينيان گفته است : يك ساعت انديشيدن بهتر از يك شب عبادت است . ديگرى گفته است : تفكّر آيينه‌اى است كه نيكيها و بديهايت را به تو مىنماياند . و ديگرى گفته است : فكر مغز عقل است ؛ و گفته‌اند : إذ المرء كانت له فكرة * ففي كلّ شىء له عبرة « 4 » نقل شده است كه حواريان به عيسى بن مريم عليه السّلام گفتند : آيا امروز در روى زمين مانندى براى تو هست ؟ فرمود : آرى ، كسى كه گفتار او ذكر و خاموشيش فكر و نگاهش عبرت باشد مانند من است . يكى از پيشينيان گفته است : كسى كه گفتارش حكمت نيست لغو است ، و آن كه خاموشىاش تفكّر نيست سهو است ، و هر كس نگاهش عبرت نيست لهو است . دربارهء قول خداوند كه فرموده است : سَأَصْرِفُ عَنْ آياتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ « 5 » گفته‌اند : يعنى دلهاى آنها را درباره خودم باز مىدارم . از ابى سعيد خدرى روايت شده كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : بهرهء چشمهايتان را از عبادت به آنها بدهيد ، عرض كردند بهرهء چشمهايتان از عبادت چيست ؟ فرمود : « نگاه كردن به قرآن و انديشيدن در آن و عبرت گرفتن از شگفتيهايش . » « 6 » از زنى كه در باديه نزديك مكّه سكنا داشته نقل شده كه گفته است : اگر دلهاى

--> ( 1 ) كافى ، ج 2 ، ص 55 ، شماره 5 و 3 . ( 2 ) همان مأخذ ، ج 2 ، ص 54 ، شماره 1 . ( 3 ) كافى ، ج 2 ، ص 55 ، شماره 4 . ( 4 ) اگر مرد داراى تفكّر باشد - در هر چيزى برايش عبرتى است ( 5 ) اعراف / 145 : كسانى را كه روى زمين بناحق تكبّر مىورزند از آيات خود منصرف خواهيم ساخت . . . ( 6 ) التفكّر ابن ابى الدنيا و در طريق او ابو الشيخ ابن حبان در كتاب العظمة است ؛ المغنى .