از پرهيزگاران نيست مگر آنگاه كه نفس خود را كاملتر از آنچه با شريك خود محاسبه مىكند به حساب كشد ، و شريكها پس از عمل حساب مىكنند « 1 » . يكى از پيشينيان گفته است : مؤمن بر نفسش چيره است آن را براى خداوند به محاسبه مىكشد ، و در آخرت حساب قومى سبك است كه در دنيا نفس خود را پيوسته مورد محاسبه قرار داده‌اند و بر گروهى حساب روز قيامت دشوار است كه امور را بى محاسبه انگارند ، سپس محاسبه را تفسير كرده و گفته است : مؤمن ناگهان با چيزى روبرو مىشود كه مورد پسند و اعجاب اوست ، به وى مىگويد : به خدا سوگند كه تو دلبند منى و من به تو نياز دارم ليكن هيهات ! كه ميان من و تو حايل وجود دارد . اين حساب پيش از عمل است . پس از اين گفته است : او از اين زياده روى پشيمان مىشود و به خود باز مىگردد ، و مىگويد : از اين چه مىخواستم ؟ به خدا سوگند من در اين باره معذور نيستم ، ليكن قسم به پروردگار ديگر به آن باز نمىگردم إن شاء اللّه . مىگويم : مدلول اكثر اين اخبار از طريق خاصه ( شيعه ) نيز وارد شده است . در كافى از امام كاظم عليه السّلام روايت شده كه فرموده است : « از ما نيست كسى كه در همهء روز نفس خويش را محاسبه نكند تا اگر كار نيكى كرده مزيد آن را از خدا بخواهد و اگر كار بدى كرده از خداوند آمرزش طلبد و به او باز گردد « 2 » . » از امام صادق روايت شده كه فرموده است : « نفس خويش را پيش از آن كه از تو جدا شود از آنچه به آن زيان مىرساند بازدار و در جدايى از آنها چنان بكوش كه براى به دست آوردن معاش خود مىكوشى ، چه نفس تو در گرو عمل توست « 3 » . » در مصباح الشريعة از امام صادق عليه السّلام نقل شده است كه : « اگر در روز حساب هيچ ترسى وجود نداشت جز شرم از عرض ( اعمال ) بر خداوند و رسوايى آشكار شدن نهانيها ، بر آدمى حق بود كه از بالاى كوهها فرود نيايد ، و در آبادى سكنا نگزيند ، و جز بر حسب ضرورتى كه در آن بيم تلف باشد نخورد و نياشامد و نخوابد . كسانى كه قيامت را با ترسها و سختيهاى آن در هر نفسى بر پا ديده و به چشم دل وقوف در پيشگاه خداوند جبار را مشاهده

--> ( 1 ) بحار ، ج 15 ، جزء دوم ، ص 42 به نقل از امامى يحيى بن حسين بن هارون حسنى به سند خود از حسن بن على عليه السّلام كه : پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : « بنده از پرهيزگاران نخواهد بود مگر . . . » امّا ميمون بن مهران از جمله كسانى است كه شعرانى در الطبقات الكبرى به نام لواقح الانوار في طبقات الخيار از آنها نام برده و همزمان با حسن بصرى بوده ، و گفته شده است كه على عليه السّلام را ديدار كرده است ليكن اين امر ثابت نشده است . ( 2 ) همان مأخذ ، ج 2 ، ص 453 ، شماره 2 . ( 3 ) همان مأخذ ، ج 2 ، ص 455 ، شماره 8 .