از درنگ سبكى شهوت است . لقمان گفته است : مؤمن اگر در عاقبت بينديشد از پشيمانى ايمن خواهد بود . شدّاد بن اوس روايت كرده كه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : « زيرك كسى است كه نفس خود را خوار و براى پس از مرگ كار كند ، و احمق كسى است كه نفس خويش را پيرو هوايش گرداند و از خدا آرزوها داشته باشد « 1 » . » منظور از عبارت : دان نفسه ( نفس خود را خوار كند ) كه در كلام آن حضرت آمده آن است كه نفس خود را حساب كند چه يوم الدين همان روز حساب است ، و قول خداوند كه فرموده است : إِنَّا لَمَدِينُونَ « 2 » به معناى لمحاسبون است ( هر آينه محاسبه خواهيم شد ) . يكى از صحابه گفته است : خود را حساب كنيد پيش از آن كه محاسبه شويد ، و نفس را بسنجيد پيش از آن كه سنجيده شويد و براى عرصهء محشر خود را آماده كنيد . همهء اين سخنان به محاسبه در آينده اشاره دارد ، چه گفته است : كسى كه نفس خود را خوار و براى پس از مرگ كار كند به معناى اين است كه نخست امور را بسنجد و اندازه‌گيرى كند و در آنها بينديشد سپس اقدام كند و بر عهده گيرد . مرابطه دوم مراقبه است ( 1 ) هرگاه انسان نفس خويش را وصيت و بر آنچه ذكر شد با او شرط كند چيزى باقى نمىماند جز اين كه بايد در حال اشتغال به كارها به طور دقيق مراقب آن باشد و با ديده‌اى تيزبين آن را زير نظر گيرد چه اگر آن را به حال خود رها سازد سركشى مىكند و تباهى به بار مىآورد ، و اكنون بر ماست كه فضيلت مراقبه و پس از آن درجات آن را بيان كنيم : فضيلت مراقبه ( 2 ) جبرئيل عليه السّلام از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله دربارهء احسان پرسيد ، فرمود : « اين كه خدا را چنان بپرستى كه گويا او را مىبينى « 3 » » و نيز فرموده است : « خدا را به گونه‌اى عبادت كن كه گويا او را مىبينى ، و اگر تو او را نمىبينى او تو را مىبيند « 4 » . » خداوند فرموده است :

--> ( 1 ) پيش از اين بارها نقل شده است . ( 2 ) صافّات / 53 : . . . ما جزا داده خواهيم شد ؟ ( 3 ) سنن نسايى ، ج 8 ، ص 98 ، ضمن حديثى ديگر و هر دو پيش از اين ذكر شده‌اند . ( 4 ) سنن نسايى ، ج 8 ، ص 98 ، ضمن حديثى ديگر و هر دو پيش از اين ذكر شده‌اند .