از آنها صرف نظر مىكنيم . در كافى از امام صادق عليه السّلام روايت شده كه دربارهء آيهء : لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا * « 1 » فرموده است : مراد عمل بيشتر نيست بلكه عمل درست‌تر مراد است ، چه درستى ترس از خداست و نيّت راست حسنه است . سپس فرمود : « باقى ماندن بر عمل تا خالص شوى سخت‌تر از عمل است ، و عمل خالص آن است كه نخواهى جز خدا كسى تو را بر آن بستايد » « 2 » . از امام باقر عليه السّلام روايت است كه فرمود : « هيچ بنده‌اى ايمان به خدا را در چهل روز خالص نمىكند جز اين كه خداوند او را به دنيا بى اعتنا ، و به درد و درمان آن بينا و حكمت را در دل او پابرجا و زبانش را به آن گويا مىكند » « 3 » . بيان حقيقت اخلاص ( 1 ) بدان هر چيزى ممكن است با غير خود بياميزد ، و چون از غير خود صافى و از آن رها شود خالص گفته مىشود و فعل صافى و از هر شايبه خالى را اخلاص مىنامند . خداوند فرموده است : مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَ دَمٍ لَبَناً خالِصاً سائِغاً لِلشَّارِبِينَ « 4 » . و خالص بودن شير به اين است كه در آن شايبه‌اى از خون و سرگين و از هر چيزى كه ممكن است با آن آميخته شود وجود نداشته باشد . ضدّ اخلاص شرك است و كسى كه مخلص نباشد مشرك است ، جز اين كه براى شرك درجاتى است ؛ و ضدّ اخلاص در توحيد شريك قرار دادن چيزى در الوهيّت است . شرك دو نوع است : خفىّ و جلىّ ، اخلاص نيز به همين گونه است . اخلاص و ضدّ آن هر دو بر دل وارد مىشوند و دل جايگاه آنهاست ، و در قصدها و نيّتها داخل مىشوند . ما حقيقت نيّت را ذكر كرده و گفته‌ايم كه نيّت به اجابت انگيزه بازگشت دارد ؛ لذا هرگاه انگيزه يكى و مجرّد از غير خود باشد فعلى كه از صاحب آن انگيزه صادر مىشود نسبت به آنچه نيّت كرده است اخلاص گفته شود . فى المثل كسى كه صدقه مىدهد و غرض او صرف رياست مخلص است ، و چنانچه مقصودش محض تقرّب به خداست نيز مخلص مىباشد ، ليكن عادت بر اين جارى است كه واژهء اخلاص را به قصدى كه براى تقرّب به خداوند بوده و از هر شايبه‌اى مجرّد باشد تخصيص مىدهند چنان كه واژه الحاد را كه به معناى ميل و

--> ( 1 ) ملك / 2 : . . . تا شما را بيازمايد كه كدام يك بهتر عمل مىكنيد . ( 2 ) همان مأخذ ، ج 2 ، ص 6 ، شماره 4 و 6 . ( 3 ) همان مأخذ ، ج 2 ، ص 6 ، شماره 4 و 6 . ( 4 ) نحل / 66 : از ميان غذاهاى هضم شده و خون شير خالص و گوارا به شما مىنوشانيم .