همسان گناه ، و اخلاص بى صدق و تحقيق پوچ و هباست . خداوند دربارهء هر عملى كه براى غير خدا و مشوب به رياست فرموده است : وَ قَدِمْنا إِلى ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً « 1 » كاش مىدانستم چگونه ممكن است كسى نيّت خود را درست كند در حالى كه حقيقت نيّت را نمىداند ، و يا آن كه نيّتش را درست به جا آورد بى آن كه حقيقت اخلاص را بداند ، و يا مخلص چگونه خود را در اخلاص خويش صادق بشناسد در حالى كه معناى صدق اخلاص را نفهميده است . بنابراين هر بنده‌اى كه بخواهد راه طاعت خدا در پيش گيرد نخستين وظيفه‌اش آن است كه براى به دست آوردن معرفت ، نيّت را بياموزد سپس بعد از فهم حقيقت صدق و اخلاص كه دو وسيله براى رستگارى و رهايى بنده از آتش دوزخ است با عمل نيّت را تصحيح كند ؛ و ما به خواست خداوند معانى نيّت و صدق و اخلاص را در سه باب ذكر مىكنيم : باب اوّل - در حقيقت نيّت و معناى آن . باب دوم - در اخلاص و حقيقت آن . باب سوم - در صدق و حقيقت آن . امّا باب اوّل كه دربارهء نيّت است مشتمل بر بيان مطالب زير مىباشد : فضيلت نيّت - حقيقت نيّت - اين كه نيّت بهتر از عمل است - شرح اعمالى كه مربوط به نيّت است - بيرون بودن نيّت از اختيار . باب اول بيان فضيلت نيّت ( 1 ) خداوند متعال فرموده است : وَ لا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَ الْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ « 2 » ، مراد از اراده در اين آيه نيّت است . پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : « عمل بسته به نيّت است ، و براى هر كس همان چيزى است كه نيّت كرده است ، و كسى كه هجرتش به سوى خدا و پيامبرش باشد به سوى خدا و پيامبرش هجرت كرده است ، و آن كه هجرتش به سوى دنيا

--> ( 1 ) فرقان / 25 : و ما به سراغ اعمالى كه آنها انجام دادند مىرويم و همه را همچون ذرّات غبار پراكنده در هوا مىكنيم . ( 2 ) انعام / 52 : آنها را كه صبح و شام خدا را مىخوانند و رضاى او را مىخواهند از خود دور مكن .