الفيض الكاشاني
93
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )
او بدين سبب است كه دزدى معصيت خداست نه اين كه به صرف دزدى پشيمان شده باشد و در اين صورت محال است كه از سرقت پشيمان شود و از زنا نادم نگردد ، زيرا علّت هر دو را شامل است ، چه كسى كه از كشته شدن فرزندش با شمشير دلش به درد مىآيد با كشته شدن او به وسيلهء كارد نيز دلش دردمند مىشود ، زيرا آنچه قلب او را آزرده و به درد مىآورد از دست رفتن محبوب است خواه با شمشير باشد يا كارد به همين گونه بنده به سبب از دست رفتن رضاى محبوب به علّت آن كه او را نافرمانى كرده دردمند مىشود خواه نافرمانى او را به سبب ارتكاب سرقت باشد يا زنا ، در اين صورت چگونه ممكن است بر بعضى از گناهان ناراحت شود و بر بعضى ديگر نشود ، چه پشيمانى حالتى است كه منشأ آن علم به اين است كه گناه از حيث آن كه معصيت و نافرمانى است موجب از دست رفتن محبوب است ، در اين صورت تصوّر نمىرود كه از پارهاى گناهان تايب و بر بعضى ديگر باقى بماند ، و اگر چنين چيزى جايز است براى شرابخوارى رواست كه از آشاميدن شراب از خمرهاى توبه كند و از خمرهء ديگر توبه نكند ، و اگر اين امر محال باشد بدين سبب كه گناه در هر دو خمره يكى است و خمرهها ظروفند ، به همين گونه اعيان معاصى وسايل و آلات گناهند و گناه به سبب آن كه نافرمانى خداست در همهء آنها يكى است . بنابر اين معناى عدم صحّت اين است كه حقّ تعالى به توبه كاران درجهاى را وعده داده كه وصول به آن تنها با پشيمانى ميسّر است ، و قابل تصوّر نيست كه از بعضى گناهان كه از حيث نتيجه مانند يكديگرند توبه كند و از بعضى ديگر تايب نشود . اين امر شبيه ملك است كه مترتّب بر ايجاب و قبول است ، و اگر ايجاب و قبول صورت نگيرد گفته مىشود عقد درست نيست ، يعنى نتيجه كه عبارت از تملّك است حاصل نشده است ، در اين مورد نيز وضع چنين است ، زيرا ثمرهء مجرّد ترك چيزى موجب قطع مجازات ارتكاب آن است ، و ثمرهء پشيمانى عفو گناه گذشته است . پس ترك دزدى موجب عفو دزدى نيست بلكه پشيمانى موجب عفو آن است و پشيمانى صورت نمىگيرد جز از آن جهت كه دزدى گناه است و اين امر همهء اعمالى را كه گناهند شامل مىشود . اين سخنى است قابل فهم و داراى واقعيّت كه شخص با انصاف را به تفصيل آن به گونهاى كه رفع ابهام شود بر سر سخن مىآورد ، از اين رو مىگوييم . توبه از گناهان يا تنها از گناه كبيره است ، يا فقط از گناهان صغيره و يا از بعضى كباير