است دور را نزديك و بزرگ را كوچك ببيند ليكن در مشاهدهء قلب خطا راه ندارد ، و آنچه مهمّ است باز شدن چشم دل است و گر نه پس از حصول اين بينايى آنچه با اين چشم مىبيند تصوّر دروغ در آن نيست . خداوند متعال به همين مطلب اشاره كرد و فرموده است : ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى . « 72 » رتبهء سوّم - اين رتبهء نجات يافتگان است . مقصودم از نجات تنها سلامت است نه سعادت و رستگارى . اينها گروهى هستند كه خدمتى به جا نياورده‌اند تا خلعت بر آنها پوشانيده شود ، و كوتاهى نكرده‌اند تا عذاب شوند ، حال اينها شبيه حال ديوانگان و كودكان كفّار و سفيهان و كسانى است كه در اطراف شهرها به سر برده ، و دعوت اسلام به گوش آنها نرسيده و زندگى خود را با كودنى و نادانى به پايان برده‌اند ، نه معرفتى داشته‌اند و نه افكارى ، نه طاعتى داشته‌اند و نه گناهى ، وسيله‌اى در دسترس نداشته‌اند تا آنها را به خدا نزديك كند ، و جنايتى مرتكب نشده‌اند تا آنها را از ساحت او دور سازد . از اين رو اينان نه از اهل بهشتند و نه از اهل دوزخ بلكه در جايگاهى ميان اين دو فرود مىآيند ، و ورود طايفه‌اى از مردم در اين محلّ به حكم آيات و روايات و نور بصيرت ، يقينى و روشن است . امّا حكم بر عين اين افراد مانند اين كه : كودكان از اين دسته هستند بر حسب ظنّ است نه يقين اطّلاع بر حال آنها به طور دقيق مربوط به پيامبران است و دور نيست كه اوليا و عالمان نيز به اين مرتبه برسند - اخبار دربارهء كودكان با هم تعارض دارد . روايت شده است هنگامى كه يكى از كودكان مرد ، عايشه گفت « 73 » : گنجشكى از گنجشكان بهشت است . پيامبر ( ص ) سخن او را ردّ كرد و فرمود : از كجا مىدانى ؟ از اين رو اشكال در اين مورد زياد است . مىگويم : در كافى روايت شده كه از پيامبر ( ص ) دربارهء كودكان پرسش شد ، فرمود : « خداوند به آنچه مىكنند داناتر است . » « 74 » از امام صادق ( ع ) دربارهء كسى كه پيش از بلوغ مرده و گناهى مرتكب نشده و سفيه پرسيدند ، فرمود : « خداوند با آنها احتجاج مىكند ، بدين صورت كه آتشى افروخته مىشود ، و به آنها مىگويد : در آن داخل شويد ، هر كس وارد آن شود آتش بر او سرد

--> ( 72 ) نجم / 11 : قلب او در آنچه ديد دروغ نگفت . ( 73 ) صحيح مسلم ، ج 8 ، ص 54 . ( 74 ) همان مأخذ ، ج 3 ، ص 248 .