مىبندم ، به او گفت : تو حكمت را به نااهلان مىآموزى ، و واقع امر چنين بود . بنابر اين تعبير خواب سراسر مثال است كه طريق مثال را به تو مىآموزد ، و مقصود از آن اداى معنا در قالبى است كه اگر انسان به معنايش توجّه كند آن را راست مىيابد ، و اگر صورتش را در نظر گيرد آن را دروغ مىپندارد ، اگر اذانگو به ظاهر انگشتر و مهر زدن آن بر فروج بنگرد آن را دروغ خواهد ديد ، زيرا او هرگز اين كار را نكرده است ، و اگر معناى آن را به نظر آورد آن را راست خواهد يافت ، چه مدلول اين عمل و معناى مهر زدن كه عبارت از منع است از او صادر شده است . پيامبران جز از طريق مثال با مردم سخن نمىگويند ، زيرا آنها مأمورند كه با مردمان به اندازهء خودشان گفتگو كنند ، و مقدار خود آنها اين است كه آنان در خوابند ، و آن كه در خواب است جز از طريق مثال چيزى بر او كشف نمىشود . هنگامى كه مردند بيدار مىشوند و خواهند دانست كه آن مثالها راست است . به همين سبب پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : « دل مؤمن ميان دو انگشت از انگشتان خداوند رحمان است . » « 38 » و اين از مثالهايى است كه معناى آن را جز عالمان درك نمىكنند ، امّا نادان فهمش از حدّ ظاهر مثال تجاوز نمىكند ، زيرا به تفسيرى كه آن را تأويل مىنامند نادان است چنان كه تفسير مثالهايى را كه در خواب ديده مىشود تعبير ناميده‌اند . نادان با شنيدن اين حديث براى خداوند اثبات دست و انگشت مىكند ، و نيز با ملاحظهء حديث پيامبر ( ص ) كه فرموده است : « خداوند آدم را بر صورت خود آفريد » « 39 » چون از صورت جز رنگ و شكل و هيأت چيزى نمىفهمد براى خداوند اثبات صورت مىكند و خداوند از آن منزّه است ، و كسانى كه در شناخت صفات بارى تعالى دچار انحراف شده‌اند تا آن جا كه كلام الهى را صورت و حرف دانسته و دربارهء ديگر صفات خداوند سخنهاى نادرست گفته‌اند لغزش آنها از همين جا آغاز شده است .

--> ( 38 ) مسند حاكم ، ج 4 ، ص 321 نظير آن و پيش از اين ذكر شده است . ( 39 ) صحيح مسلم ، ج 8 ، ص 149 . صدوق در عيون و توحيد به سند خود از حسين بن خالد روايت كرده كه گفته است : به امام رضا ( ع ) عرض كردم : اى فرزند پيامبر خدا ، مردم نقل مىكنند كه رسول خدا ( ص ) فرموده است : « خداوند آدم را بر صورت خودش آفريد » فرمود : خداوند آنها را بكشد ؛ آنها اوّل حديث را انداخته‌اند ، پيامبر خدا ( ص ) از كنار دو مرد كه به يكديگر ناسزا مىگفتند گذر كرد و شنيد يكى از آنها به ديگرى مىگويد : خداوند صورت تو و صورت كسى را كه شبيه توست زشت گرداند ، پيامبر فرمود : اى بندهء خدا اين سخن را به برادر خود مگو ، زيرا خداوند آدم را بر صورت خود آفريد » .