آرى كسانى كه به رتبهء اصحاب يمين نزديكند نيز در پيشگاه حق تعالى درجاتى دارند هر چند به درجهء پادشاهى نمىرسد . آيا نمىبينى در سورهء واقعه هنگامى كه خداوند مقرّبان پيشتاز را ذكر مىكند از سرير پادشاهى آنها ياد مىكند و مىفرمايد : عَلى سُرُرٍ مَوْضُونَةٍ ، مُتَّكِئِينَ عَلَيْها مُتَقابِلِينَ ، « 4 » و چون به اصحاب يمين مىرسد بيش از آب ، سايه ، ميوه ، اشجار و حورعين چيزى ذكر نمىكند ، و همهء اينها يعنى لذّات نگاه كردن ، نوشيدن ، خوردن و مباشرت از لذّتهايى است كه براى ستوران پيوسته ميسّر مىباشد و اين لذّتهاى حيوانى با لذّات پادشاهى و فرود آمدن در جوار حضرت بارى در اعلا عليّين چگونه مىتواند قابل مقايسه باشد . اگر اين لذّات داراى ارزشى بود در دسترس ستوران قرار داده نمىشد و رتبهء فرشتگان از آنها برتر نبود . آيا تصوّر مىكنى احوال چهارپايان كه در مرغزارها رها مىشوند و به آب و درختان و انواع خوردنيها متنعّم مىگردند ، و به جهش و جفت‌گيرى مشغول مىشوند برتر و لذيذتر و شريفتر و براى ارباب كمال سزاوارتر است كه به جاى غبطه به احوال فرشتگان در شادى آنها به سبب قرب پروردگار در اعلا عليّين به حيوانات غبطه برند ، ليكن هيهات هيهات ! چه دور است از تحصيل كمال كسى كه مخيّر شود ميان اين كه الاغى شود يا در درجهء جبرئيل قرار گيرد ، و وى رتبهء الاغ را بر درجهء جبرئيل ترجيح دهد . پوشيده نيست كه شبيه هر چيزى به سوى آن چيز كشيده مىشود ، و انسانى كه گرايش او به صنعت كفشگرى بيش از تمايل او به صنعت نويسندگى است در ذات خود به كفشگران بيشتر شباهت دارد تا به نويسندگان . همچنين كسى كه رغبت او در رسيدن به لذّتهاى حيوانى است ناگزير به حيوانات بيشتر شباهت دارد تا به فرشتگان . اينان همان كسانى هستند كه در بارهء آنها گفته شده است : أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ . اين كه فرموده است از چهارپايان گمراهترند براى آن است كه در نهاد چهارپايان طلب درجات فرشتگان قرار داده نشده است و ترك طلب ناشى از عجز ذاتى آنهاست . ليكن اين طلب در سرشت انسان نهاده شده و كسى كه قادر به رسيدن به درجات كمال باشد و كوتاهى ورزد به نكوهش سزاوارتر و در نسبت دادن گمراهى به او شايسته‌تر است . و چون اين سخنان به طور معترضه بود به مقصود خود باز مىگرديم .

--> ( 4 ) واقعه / 16 و 17 : آنها ( مقرّبان ) بر تختهاى مرصّع و به هم پيوسته قرار دارند . در حالى كه بر آنها تكيه كرده و روبروى يكديگر نشسته‌اند .