الفيض الكاشاني

48

راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )

غزّالى مىگويد : توضيح مطلب اين است كه زمانى درست است پژوهشگر سرقت را از لحاظ اين كه گناه كبيره است يا نه مورد بررسى قرار دهد كه معناى كبيره و مقصود از آن را بداند ، چنان كه اگر گوينده‌اى مىگويد : دزدى حرام است يا نه ؟ سخن او را زمانى مىتوان صحيح دانست كه نخست معناى حرمت گفته شود و سپس دربارهء حرام بودن دزدى بحث به عمل آيد . واژهء كبيره از حيث لفظ مبهم است و در لغت و شرع براى موضوع خاصّى وضع نشده است ، زيرا واژه‌هاى كبير و صغير از مفاهيم نسبى و اضافى مىباشند ، هر گناهى به نسبت گناه پايين‌تر از خود كبير و به نسبت بالاتر از خود صغير است ، خوابيدن با زن بيگانه در مقايسه با نگاه كردن به او كبيره و نسبت به زنا صغيره است ، بريدن دست مسلمان در مقايسه با كتك زدن او كبيره و نسبت به كشتن او صغيره است . بلى انسان مىتواند بر گناهان خاصّى كه به مرتكب آنها وعدهء آتش داده شده نام كبيره بگذارد ، مقصود ما از توصيف آن به كبيره اين است كه مجازات او به آتش كيفرى بزرگ است ؛ و نيز مىتواند گناهانى را كه حدّ بر آنها واجب شده است كبيره بنامد بدين سبب كه تسريع در مجازات اين نوع گناهان در دنيا عقوبتى واجب و عظيم است ؛ و نيز مىتواند گناهانى را كه در كتاب خدا صريحا از آنها نهى شده است كبيره بخواند و بگويد : ذكر آنها در قرآن به طور اختصاص دلالت بر عظمت و اهميّت آنها دارد و با مقايسهء آنها با ديگر گناهان ناگزير بزرگ و عظيم خواهند بود ؛ زيرا نصوص قرآن نيز درجات متفاوتى دارد و در اين نوع اطلاقات هيچ اشكالى نيست . آنچه از صحابه نقل شده بر همين جهات دور مىزند ، و بعيد نيست كه بتوان گفتار آنها را بر همين احتمالات حمل كرد . آرى آنچه مهمّ است اين است كه معناى قول خداوند متعال را در : إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ و گفتار پيامبر خدا ( ص ) را كه فرموده است : « نمازهاى پنجگانه كفّارهء گناهان ميان آنهاست جز كباير » بدانيم ، زيرا اينها حكم كباير را اثبات مىكند . حقّ اين است كه گناهان منقسم شده‌اند به آنچه شرع آنها را بزرگ و كبيره مىداند و آنچه آنها را صغيره مىشمارد ، و آنچه مشكوك است و حكم آن دانسته نيست . امّا اين كه ما بتوانيم به تعريف جامع و مانعى براى كبيره و صغيره دست يابيم و تعداد آنها را معيّن كنيم انتظارى خارج از حدّ امكان است ، زيرا اين امر منوط به اين است كه از پيامبر خدا ( ص ) شنيده باشيم كه فرموده باشد : مقصود من از كباير ده يا پنج گناه است و آنها را شرح داده باشد و چون چنين چيزى وارد نشده است بلكه در برخى از