است مقايسه شود تا فضيلت آن روشن گردد . دنيا به سبب ذات آن مورد حذر و پرهيز نيست بلكه بدين سبب از آن دورى و اجتناب مىشود كه مانع رسيدن به قرب بارى تعالى است . فقر و نادارى نيز ذاتا مطلوب نيست بلكه از آن جهت مورد طلب است كه آنچه مانع وصول به قرب خداست به وسيلهء آن بر طرف مىشود و در آن چيزى كه انسان را به خود مشغول كند و از خداوند باز دارد وجود ندارد . بسا توانگرى كه ثروت او را به خود مشغول نداشته است ، مانند سليمان بن داوود ( ع ) و بسا فقيرى كه فقر او را به خود سرگرم كرده و از مقصد روگردان ساخته است . مقصود نهايى در دنيا دوستى خداوند و انس با اوست و اين امر تنها پس از شناخت او حاصل مىشود ، و سلوك راه شناخت او با وجود عوامل بازدارنده غير ممكن است . فقر گاهى از همين عوامل است چنان كه ثروت نيز زمانى از اين عوامل مىباشد . محقّقا آنچه انسان را از سلوك در اين راه باز مىدارد محبّت دنياست ، زيرا دوستى خداوند با محبّت دنيا در دل جمع نمىشود ، و كسى كه چيزى را دوست مىدارد به آن مشغول و سرگرم است خواه به فراق و خواه به وصال آن ، بسا ممكن است مشغوليّت او در فراق محبوب بيشتر ، و بسا به سبب وصال او مشغوليّتى زيادتر باشد . دنيا معشوقهء غافلان است ، آن كه از آن محروم است به طلب آن مشغول است و آن كه بر آن دست يافته مشغول نگهدارى و بهره‌بردارى از آن است . اكنون اگر دو كس را فرض كنى كه دل آنها از دوستى مال فارغ باشد به طورى كه مال از نظر آنها مانند آب باشد در اين صورت دارا و نادار يكسان است ، زيرا هر يك از آنها جز به اندازهء نياز خود از آن بهره بردارى نمىكند و وجود مال به اندازهء حاجت افضل از فقدان آن است ، چه گرسنه راه مرگ را مىپيمايد نه راه معرفت را . اگر امر بر اساس اكثريّت در نظر گرفته شود فقر از خطر دور تر است ، چه فتنهء توانگرى سخت‌تر از فتنهء نادارى است ، و عدم توانايى موجب عصمت است . از اين رو صحابه گفته‌اند : ما به فتنهء فقر مبتلا شديم صبر كرديم و به فتنهء توانگرى دچار گشتيم صبر نكرديم . اين خوى و سرشت همهء آدميان است بجز افراد يگانه و معدودى كه در طول روزگاران بسيار بندرت يافت مىشوند . و چون خطاب شرع به همهء مردم است نه به آن تعداد نادر و معدود ، و فقر براى همه اصلح است بجز براى آن افراد ، لذا شرع از توانگرى منع و آن را مذمّت كرده و فقر را فضيلت داده و ستوده است . عيسى ( ع ) گفته است : به اموال مردم دنيا ننگريد زيرا زرق و برق اموال آنها نور ايمان شما را از ميان