پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : « كسى از شما نميرد مگر در حال خوش گمانى به خدا » ؛ « 10 » و از آن حضرت روايت شده است كه خداوند مىفرمايد : « من نزد گمانى هستم كه بنده‌ام به من دارد پس آنچه خواهد به من گمان برد . » « 11 » پيامبر خدا ( ص ) بر مردى وارد شد كه در حال جان دادن بود . به او فرمود : چگونه خود را مىبينى ؟ عرض كرد : خود را از گناهانم ترسان و به رحمت پروردگارم اميدوار مىبينم . فرمود : « در چنين هنگامى خوف و رجا در دل مؤمن جمع نمىشوند ، جز اين كه خداوند آنچه را اميد داشته به او داده و از آنچه بيمناك بوده به او ايمنى بخشيده است . » « 12 » على ( ع ) به مردى كه به سبب كثرت گناهان ترس او را به نوميدى كشانيده بود فرمود : « اى مرد ! نوميدى تو از رحمت خداوند بزرگتر از گناهان توست . » « 13 » خداوند دسته‌اى را سرزنش كرده و فرموده است : وَ ذلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّكُمْ أَرْداكُمْ ؛ « 14 » و نيز : ظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ وَ كُنْتُمْ قَوْماً بُوراً . « 15 » از پيامبر خدا ( ص ) نقل شده : « خداوند متعال در روز رستاخيز به بنده مىفرمايد : چه چيزى تو را مانع شد به هنگامى كه منكر را ديدى آن را انكار نكردى ، و چون خداوند حجّت خود را به او گوشزد كند گويد : پروردگارا به تو اميدوار بودم و از مردم ترسيدم ، خداوند فرمايد : او را بخشيدم . » « 16 » در خبر صحيح آمده است : « مردى بود كه به مردم وام مىداد با توانگران به مسامحه رفتار و از مستمندان صرف‌نظر مىكرد ، هنگامى كه به ديدار خدا شتافت در حالى كه جز اين هيچ كار نيكى انجام نداده بود خداوند به او فرمود : چه كسى از من بدين سزاوارتر است ، و او را به سبب حسن ظنّ و اميدش به اين كه خداوند او را با همهء تهيدستى در

--> ( 10 ) صحيح مسلم ، سنن ابن ماجه ، ابو داوود و احمد از حديث جابر به سند صحيح ، الجامع الصّغير . ( 11 ) مستدرك حاكم 4 / 240 از حديث واثلة بن اسقع به سند حسن . ( 12 ) سنن ابن ماجه به شمارهء 4261 . ( 13 ) من به اين سخن امير مؤمنان ( ع ) دست نيافتم ، آرى در خبر حميد بن قحطبه كه در كتاب عيون اخبار الرّضا ( ع ) روايت شده نظير اين حديث آمده است . ( 14 ) فصّلت / 23 : آرى اين گمان بدى بود كه دربارهء پروردگارتان داشتيد و همان موجب هلاكت شما شد . ( 15 ) فتح / 12 : گمان بد برديد و سرانجام هلاك شديد . ( 16 ) سنن ابن ماجه ، به شمارهء 4017 از حديث ابى سعيد خدرى .