امّا نزد ارباب بينش امر بر عكس اين است ، چه آنان اعمال را براى احوال و احوال را براى علوم مىخواهند و از نظر آنها افضل اين سه چيز علوم و پس از آن احوال و سپس اعمال است ، زيرا هر چه براى غير آن خواسته شود ناگزير غير نسبت به آن افضل است . امّا آحاد اين سه چيز : در مورد اعمال بايد دانست چنانچه برخى از اعمال با برخى ديگر مقايسه شود گاهى با هم تساوى و زمانى تفاوت دارند . به همين گونه است آحاد احوال و آحاد معارف به هنگامى كه بعضى از آنها با بعضى ديگر مقايسه شود . افضل معارف علوم مكاشفه است كه از علوم معامله برتر است بلكه علوم معامله پست‌تر از معامله است ، زيرا اين علوم براى معامله خواسته مىشوند و فايدهء آنها اصلاح عمل است . برترى عالم به سبب داشتن علوم معامله بر عابد زمانى است كه دانش او براى همگان سودمند باشد ، در اين صورت علم او از عمل خاصّ افضل است و گرنه دانشى كه از عمل قاصر باشد برتر از عمل قاصر نيست . از اين رو مىگوييم : فايدهء اصلاح عمل ، اصلاح حال دل است و فايدهء اصلاح دل ، اين كه جلال بارى تعالى در ذات و صفات و افعال بر او تجلّى كند . لذا برترين علوم مكاشفه شناخت حقّ تعالى است و آن هدفى است كه به خاطر ذات خود مطلوب است ، چه به سبب آن سعادت به دست مىآيد بلكه آن عين سعادت است ؛ ليكن دلها در دنيا نمىدانند كه معرفت خداوند عين سعادت است ، بلكه آن را در آخرت خواهند دانست . و اين معرفتى است مطلق و آزاد كه هيچ قيدى بر آن نيست و هيچ چيز ديگرى آن را مقيّد نمىسازد ، و همهء معرفتهاى ديگر نسبت به آن به منزلهء برده و خدمتگارند ، زيرا آنها به خاطر حصول اين معرفت مطلوبند ، و چون آنها براى اين مقصود خواسته شوند تفاوت آنها بر حسب سود آنها در رسيدن به معرفت بارى تعالى است . برخى معرفتها با يك واسطه و بعضى با واسطه‌هاى بسيار منتهى به بعضى از آن معرفت مىشود ، از اين رو هر كدام از اين معرفتها كه واسطه‌هاى ميان آن و معرفت بارى تعالى كمتر باشد افضل است . امّا احوال و مقصود ما از آن احوال دل از حيث تصفيه و تطهير آن از آلودگيهاى دنيا و اشتغالات و سرگرميهاى مردم است كه هر گاه دل از اينها پاك و مصفّا شود حقيقت حقّ در آن جلوه‌گر خواهد شد . بنابر اين برترى احوال بر يكديگر بر حسب تأثير آنها در اصلاح و پاكيزه كردن دل و آماده ساختن آن براى تحصيل علوم مكاشفه است ؛ و همان طورى كه صيقلى كردن آيينه متضمّن اين است كه آيينه را تا آنگاه كه صيقلى آن به