4 - نعمتهاى خداوند در اصولى كه خوردنيها از آنها به دست مىآيد و شايسته‌اند كه آدمى را با صنعت خود اصلاح كند . ( 1 ) بدان خوردنيها بسيارند و خداوند در آفرينش آنها شگفتيهاى بىشمار و اسبابى ممتدّ و بىپايان قرار داده كه ذكر آنها نسبت به هر خوردنى سخن را به درازا مىكشاند . خوردنيها يا دارويند يا ميوه و يا غذا ، و ما از غذاها سخن آغاز مىكنيم كه اصل است و از آنها دانهء گندم را اختيار مىكنيم و باقى را فرو مىگذاريم و مىگوييم : هرگاه دانه يا دانه‌هايى بيابى چنانچه آنها را بخورى آنها نيست مىشوند و تو گرسنه مىمانى به همين سبب نياز بسيار دارى كه آن دانه به ذات خود نموّ كند و زياد شود و چند برابر گردد تا تمامى نياز تو را برآورده سازد . از اين رو خداوند متعال در دانهء گندم نيرويى آفريده كه به وسيلهء آن تغذيه مىكند چنان كه آن نيرو را در تو نيز آفريده است ، چه نباتات با تو در حسّ و حركت تفاوت دارند و در گرفتن غذا با تو اختلافى ندارند . آنها با آب تغذيه مىشوند و آن را از طريق رگها به باطن خود جذب مىكنند ، همچنان كه تو تغذيه مىكنى و غذا را به درون خويش مىكشانى . ما با ذكر آلاتى كه گياهان براى جذب غذا به درون خويش دارند سخن را به درازا نمىكشانيم و تنها به غذاى آنها اشاره مىكنيم و مىگوييم : همان گونه كه چوب و خاك نمىتواند غذاى تو باشد و به طعامى مخصوص نياز دارى دانه نيز با هر چيزى تغذيه نمىشود و به غذايى ويژهء خود نياز دارد ، به دليل اين كه اگر آن را در خانه بگذارى افزايش نمىيابد ، زيرا جز هوا چيزى بر آن احاطه ندارد و هواى تنها براى تغذيهء آن كافى نيست ؛ و نيز اگر آن را در آب قرار دهى چيزى بر آن افزوده نمىشود . همچنين اگر آن را در زمين بىآب رها كنى زياد نمىشود ، بلكه ناگزير بايد آن را در زمينى آميخته با آب كه گل شده باشد قرار دهى ، چنان كه خداوند اشاره كرده و فرموده است : فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ إِلى طَعامِهِ ، أَنَّا صَبَبْنَا الْماءَ صَبًّا ، ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا . « 52 » سپس براى رشد آن آب و خاك تنها كافى نيست چه اگر آن را در زمين نمناكى كه سخت و سفت باشد بگذارى به سبب فقدان هوا نمىرويد و نياز دارد به اين كه در زمينى سست و باز فرو شود تا هوا به آن راه يابد . پس از آن هوا به ذات خود نمىتواند به سوى آن

--> ( 52 ) عبس / 25 تا 27 : انسان بايد به غذاى خويش بنگرد ، ما آب فراوانى از آسمان فرو ريختيم ، سپس زمين را از هم شكافتيم .