خوانى بگسترد و بنده‌اى كه با دستش لقمه‌اى از آن بردارد و انگشتانش آن را در ميان گيرد چنانچه بندهء ديگر بيايد و بخواهد آن لقمه را از چنگ او بيرون آورد ديگران او را مانع مىشوند و بر آن قدرت نخواهد يافت . اين نه از آن جهت است كه چون لقمه را به دست گرفته ملك او شده ، زيرا دست و صاحب دست ملك ديگرى هستند بلكه از آن جهت است كه چون يك لقمهء معيّن كافى براى نياز همهء بندگان نيست عدالت اقتضا مىكند به هنگامى كه نوعى ترجيح و اختصاص حاصل مىشود تخصيص برقرار گردد ، و گرفتن اختصاصى است كه منحصر به گيرنده است . از اين رو كسى كه فاقد اين اختصاص باشد ايجاد مزاحمت براى او ممنوع است . آرى ، اوامر الهى را در ميان بندگانش بايد به همين گونه درك كنيم ، و به همين سبب مىگوييم : كسى كه از اموال دنيا بيشتر از نياز خود برگيرد و آن را نگهدارد و گنج و ذخيره سازد در حالى كه ميان بندگان خدا كسانى باشند كه به آن مال نياز داشته باشند او ستمكار است و از آنانى است كه زر و سيم را گنج و اندوخته كرده‌اند و آن را در راه خدا انفاق نمىكنند ، و راه خدا عبارت از طاعت او ، و توشهء خلق براى طاعت ، اموال دنياست ، زيرا با آن ضروريّات آنان رفع و نيازهايشان بر طرف مىشود . بلى اين امر در حدّ فتاوى فقيهان نيست ، زيرا مقدار احتياجات افراد پوشيده است و نفوس در احساس فقر نسبت به آينده با يكديگر تفاوت دارند و پايان عمرها نيز نامعلوم است . بنابر اين مكلّف كردن عوام به اين امور مانند مكلّف كردن كودكان است به اين كه داراى وقار و آرامش و سكوت از هر سخن غير مهمّ باشند و آنها به حكم نقصان خود توانايى آن را ندارند ؛ از اين رو به كودكان در بازيها و سرگرميهايى كه دارند اعتراض نمىكنيم و عدم اعتراض ما دليل بر آن نيست كه لهو و لعب حقّ است . همچنين مباح شمردن ما براى عوام كه اموال را نگهدارند و در انفاق به زكات بسنده كنند به سبب رعايت اين ضرورت كه سرشت آنها بر بخل آفريده شده دليل آن نيست كه عمل آنها غايت و نهايت حق است . خداوند بدين مطلب اشاره كرده و فرموده است : إِنْ يَسْئَلْكُمُوها فَيُحْفِكُمْ تَبْخَلُوا ، « 65 » بلكه حقّ ناب و عدل خالص آن است كه هيچ كس از بندگان خدا از مال خدا جز به اندازهء توشهء سواره‌اى برنگيرد ، و همهء بندگان خدا بر مركب ابدان سوار و به سوى ملك ديّان رهسپارند ، چنانچه كسى بيش از اين مقدار برگيرد و آن

--> ( 65 ) محمّد ( ص ) / 37 : هر گاه اموال شما را مطالبه كند و حتّى اصرار ورزد بخل مىورزيد .