الفيض الكاشاني
176
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )
پاسخ داد : چگونه از تو حاجتى بخواهم و حال آن كه پادشاهى من از پادشاهى تو بزرگتر است . پادشاه گفت : اين چگونه است ؟ پاسخ داد : كسى كه تو بندهء او هستى بندهء من است ، گفت : چطور ؟ زاهد گفت : تو بندهء شهوت و خشم و فرج و شكم خويش هستى ، و من همهء آنها را زير سلطهء خود دارم و همگى بندگان منند ؛ و اين سلطنت در دنياست كه به سلطنت در آخرت كشانيده مىشود . پس كسانى كه به فريب شيطان فريفته شدهاند هم در دنيا و هم در آخرت ضرر كردهاند ؛ و آنانى كه توفيق يافتند تا بر صراط مستقيم استقامت ورزند هم دنيا و هم آخرت را به دست آوردهاند . اكنون كه معناى پادشاهى و ربوبيّت ، و معناى مسخّر بودن و بزرگى را دانستهاى و راه غلط و چگونگى فريب و تزوير شيطان را شناختهاى براى تو آسان خواهد بود كه از ملك و مقام روى بگردانى و بر نبودن آنها صبر كنى ، چه با ترك آنها در حال پادشاهى يافتهاى و در آخرت نيز اميد پادشاهى دارى . كسى كه با جاه و مقام انس گرفته و عادت بر به كار بردن اسباب آن در او رسوخ يافته و سپس اين امور بر او مكشوف شده براى درمان وضع خود مجرّد علم و كشف كافى نيست بلكه ناگزير است عمل را بر آنها اضافه كند ، و عمل بر سه گونه است : 1 - از موضع جاه و مقام خود بگريزد تا اسباب و لوازم آن را نبيند ؛ چه با وجود و مشاهدهء اسباب صبر بر آن دشوار خواهد بود ، چنان كه اگر شهوت بر كسى غلبه كند بايد از مشاهدهء چهرههاى زيبا كه محرّك شهوت است بگريزد و كسى كه اين كار را نكند نعمت خدا را در فراخى و وسعت زمين ناسپاسى كرده ، زيرا خداوند فرموده است : أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها . « 107 » 2 - در كارهايى كه انجام مىدهد نفس خويش را به اعمالى وادارد كه بر خلاف عادت اوست ، في المثل تكلّف و خودآرايى را به سادگى و بىپيرايگى ، و لباس حشمت و بزرگى را به لباس تواضع و فروتنى مبدّل كند و به همين گونه هر شكل و حال و كارى را كه در مسكن و لباس و خوراك و نشستن و برخاستن به مقتضاى مقام خود به آنها عادت داشته تغيير دهد ، و بايد هر يك از اينها را به نقيض آن مبدّل سازد ، تا با اعتياد به اين كار ضدّ آنچه پيش از اين در او رسوخ داشته در وى راسخ و جايگزين شود ، چه معناى درمان چيزى جز به كار بردن ضدّ آن نيست .
--> ( 107 ) نساء / 97 : . . . آيا سرزمين خدا پهناور نبود تا مهاجرت كنيد ؟