كه در راه حج به كارى غير از حجّ مشغول نشود ، بلكه فقط به كار حجّ بپردازد ؛ آنگاه سرگرم نگهدارى توشه و علوفهء شتر و دوختن مشك و به تمام چيزهايى كه در حج مورد نياز اوست بپردازد بر خلاف سوگندش عمل نكرده و به غير حج مشغول نشده است ( چون تمام كارهاى ياد شده مربوط به حج بوده ) بدن نيز مركب سوارى نفس است كه با آن مسافت عمر را مىپيمايد ؛ بنابراين توجّه به بدن آن اندازه كه بتواند راه علم و عمل را بپيمايد از آخرت است نه از دنيا . آرى هرگاه قصدش لذّت بردن بدن از وسايل ياد شده و رفاه طلبى باشد از آخرت منحرف شده و بيم آن مىرود كه در دلش قساوت ايجاد شود طنافسى گويد : در مسجد الحرام هفت روز بر باب بنى شيبه شكم خالى بماندم پس در شب هشتم بين خواب و بيدارى صداى مناديى را شنيدم كه مىگفت : به هوش باشيد ، هر كس از دنيا بيش از مورد نيازش بردارد خدا چشم دلش را كور مىكند ، اين است شرح حقيقت دنيا . شرح ماهيّت دنيا بر حسب ذات آن ( 1 ) و سرگرميهاى دنيا كه تمام همّتهاى مردم را به خود مشغول ساخته تا آنجا كه خود و آفريننده و مبدأ و مقصد خود را از ياد برده‌اند بدان كه دنيا عبارت است از اشياى موجود در خارج و انسان از آن بهره مىبرد و سرگرم اصلاح آنها مىشود و آنها سه چيز است كه گاه گمان مىرود دنيا يكى از آن سه چيز است در حالى كه چنان نيست . امّا اشياى خارجى موجود كه دنيا عبارت از آنهاست زمين و اشياى موجود در آن است . خداى متعال مىفرمايد : إِنَّا جَعَلْنا ما عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً لَها لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا . « 44 » بنابراين زمين بستر آدميان و گاهواره و قرارگاه و

--> ( 44 ) كهف / 7 : ما آنچه را روى زمين است زينت آن قرار داديم ، تا آنها را بيازماييم كدامينشان بهتر عمل مىكنند .