« هرگاه ديدى از بخل آزمندانه‌اى اطاعت شده و نيز از خواهشهاى نفسانى پيروى شده و ديدى هر صاحب رايى رأى خود را مىپسندد ، پس مراقبت خودت باش « 169 » . » پيامبر ( ص ) فرمود : « اگر گناه نكنيد بر شما چيزى كه بزرگتر از گناه است خائفم ؛ خودپسندى ، خودپسندى « 170 » . » ابن مسعود گويد : « هلاكت در دو چيز است : نااميدى و خودپسندى . » دليل اين كه دو صفت را با هم آورده اين است كه سعادت جز با تلاش و طلب و جدّيّت و آمادگى به دست نمىآيد ، و شخص نااميد نه مىكوشد و نه طلب مىكند و شخص خودپسند معتقد است كه خوشبخت است و به مقصود خود رسيده است . بنابراين نمىكوشد ، نه موجود را طلب مىكند و نه محال را و خوشبختى به اعتقاد شخص خودپسند موجود و برايش حاصل است و به اعتقاد شخص نااميد خوشبختى محال است . از اين رو ميان آن دو صفت جمع كرده است . خداى متعال فرموده است : فَلا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقى « 171 » . ابن جريح گويد : معناى آيه اين است كه هرگاه كار خيرى كردى نگو من كرده‌ام . زيد بن اسلم گويد : به نيك بودن عملى كه انجام داده‌ايد معتقد نشويد ، و معناى عجب همين است . خداى متعال فرمود : لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى « 172 » ، منّت نهادن نتيجهء بزرگ دانستن صدقه است ، و بزرگ شمردن عمل عجب است ، و از اين مطالب آشكار

--> ( 169 ) اين حديث را ابو داوود و ابن ماجه و ترمذى روايت كرده‌اند و ترمذى آن را حسن دانسته و پيش از اين گذشت . ( 170 ) اين حديث را بزار و ابن حبان در الضعفا و بيهقى در الشعب از حديث انس روايت كرده‌اند . عراقى گويد : در سند اين حديث سلام بن ابى صهبا است ، بخارى گويد : حديث منكر است . مىگويم : هيتمى آن را در مجمع الزوائد نقل كرده و گفته است : بزار آن را از حديث انس به سندى خوب روايت كرده است . ( 171 ) نجم / 32 : پس خودستايى نكيند چرا كه او پرهيزگاران را بهتر مىشناسد . ( شمارهء آيهء 34 نجم اشتباه است . - م . ) ( 172 ) بقره / 263 : ( اى مؤمنان ) بخششهاى خود را با منّت و آزار باطل نسازيد .